การอนุรักษ์และสืบสานประเพณีแห่พระแข่งเรือยาวขึ้นโขนชิงธง อำเภอหลังสวน จังหวัดชุมพร เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมา ประเพณีปฏิบัติ สภาพปัญหา และ แนวทางอนุรักษ์และสืบสานประเพณีแห่พระแข่งเรือยาวขึ้นโขนชิงธง อำเภอหลังสวน จังหวัดชุมพร การศึกษา ครั้งนี้ใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เอกสาร และศึกษาข้อมูลภาคสนาม โดยใช้ วิธีการสังเกตแบบมีส่วนร่วม และไม่มีส่วนร่วม การสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้างและไม่มีโครงสร้าง และการ สนทนากลุ่มกับผู้รั ผู้ปฏิบัติ ใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหาโมการวิเคราะห์ข้อมูล ผลการวิจัยปรากฏดังนี้ ๑. ประวัติความเป็นมาของงานประเพณีแห่พระแข่งเรือยาวขึ้นโขนชิงธง อำเภอหลังสวน จังหวัดชุมพร เนื่องจากการดำเนินชีวิตของคนหลังสวนมีความผูกพันกับแม่น้ำ อาศัยแม่น้ำหลังสวนเพื่อการเพาะปลูก การสัญจร ไป และใช้เป็นเส้นทางการค้าขาย แทบทุกครัวเรือนจึงมีเรือไว้ใช้ เมื่อฤดูกาลผลไม้เสร็จสิ้นลงคนหลังสวนก็จะหยุด พักผ่อนด้วยการทำบุญในเทศกาลทอดกฐิน ซึ่งมีขึ้นในในวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๑๑ ด้วยการนำเรือของตนมาตกแต่ง องค์กฐินแล้วนำไปทอดตามวัดต่างๆ ที่ตนนับถือศรัทธา ขบวนเรือทอดกฐินจะมีเรือลำใหญ่ที่ตกแต่งด้วยด้วยธงทิวอย่าง สวยงาม เมื่อทอดกฐินเสร็จจะมีการเล่นเรือเพลงและลงท้ายด้วยการพายเรือแข่งกัน ซึ่งการแข่งขันเรือยาวใน ระยะแรก ๆ ไม่มีการมอบรางวัลใดๆ เป็นการแข่งเรือเพื่อความสนุกสนาน ต่อมามีการพัฒนาขึ้นจนถึงปัจจุบัน กลายเป็นเอกลักษณ์การแข่งเรือยาวเมืองหลังสวน "หนึ่งเดียวในสยาม" ๒. ประเพณีปฏิบัติในงานประเพณีแห่พระแข่งเรือยาว อำเภอหลังสวน จังหวัดชุมพร ที่สืบทอดกันมา ยาวนาน ประกอบด้วย ๑) กิจกรรมทางบก เริ่มต้นขึ้นขึ้นในตอนค่ำของวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๑ โดยจัดให้มีพิธี สมโภชน์เรือพระบก รุ่งขึ้นในตอนเช้า พระภิกษุอกรับบิณฑบาตและรับพุ่มผ้าป้าพร้อมกัน มีการจัดประกวดแต่ง กายผ้าไทยสำหรับผู้ที่มาร่วมทำบุญตักบาตร จากนั้นในในตอนสายจะมีขบวนแห่เรือพระบกที่ประดับตกแต่งเอาไว้อย่าง สวยงาม เคลื่อนขบวนไปตามถนนจนถึงบริเวณท่าน้ำวัดด่านประชากร และ ๒) กิจกรรมทางน้ำ เริ่มพิธีเปิดในตอนบ่าย ที่บริเวณหน้าท่าวัดด่านประชากร มีขบวนแห่เรือทางน้ำ และการแข่งขันเรือยาวขึ้นโขนชิงธง โดยใช้สนามแม่น้ำ หลังสวน จากสะพานรถไฟถึงบริเวณวัดด่านประชากร ระยะทางประมาณ ๕๐๐ เมตร การตัดสินแพ้ชนะของเรือโดย เรือลำใดเข้าสู่เส้นชัย ตามระเบียบการแข่งขันและจับแถบชัยไปได้ตามกติกาการแข่งขันจึงจะชนะ ๓. สภาพปัญหาของงานประเพณีแห่พระแข่งเรือยาว อำเภอหลังสวน จังหวัดชุมพร มีหลายประการ คือ ๑) ปัจจุบันไม้ที่ใช้ขุดทำเรือค่อนข้างหายาก คนขุดเรือค่อนข้างอาวุโสและไม่มีการสืบทอดความรู้และประสบการณ์ ช่างทำเรือ ๒) การจัดเป็นเรือสวยงาม ต้องใช้ค่าใช้จ่ายค่อนข้างสูง จึงทำให้มีน้อย ๓) ฝีพายเรือที่สมัครใจและพร้อมทุ่มเททั้งแรงกายแรงใจในการฝึกฝนหายาก ๔) ขาดแคลนสถานที่ในการจอดเรือพระบกทำให้ต้องรีบนำเรือกลับวัด และ ๕) ขาดแคลนกองทุนสำหรับจัดงานประเพณี ๔. แนวทางอนุรักษ์และสืบสานประเพณีแห่พระแข่งเรือยาวขึ้นโขนชิงธง อำเภอหลังสวน จังหวัดชุมพร ได้แก่ ๑) แนวทางการอนุรักษ์อย่างยังยืน มีการอนุรักษ์รูปแบบกิจกรรมสำคัญๆ คือ การทำบุญตักบาตรเทโว การทอดผ้าป้าตามบ้าน การแห่เรือพระบก และการแข่งเรือยาวขึ้นโขนชิงธง และการอนุรักษ์เนื้อหา ซึ่ง เทศบาลเมืองหลังสวนและองค์การบริหารส่วนตำบลต่างๆ ควรส่งเสริมสนับสนุนให้มีการจัดเก็บรวบรวมข้อมูล ให้เป็นระบบ และร่วมกับหน่วยงานทางการศึกษาสร้างหลักสูตรการเรียนรู้เกี่ยวกับงานประเพณี ๒) ผู้มีส่วน ร่วมในการอนุรักษ์ ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หน่วยงานภาครัฐสังกัดกระทรวงการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย กระทรวงวัฒนธรรม โรงเรียน และประชาชน ๓) การสร้างมูลค่าเพิ่มให้แก่งานประเพณี ทำได้ด้วยการสร้างรายได้ให้แก่เศรษฐกิจชุมชน มีการจำหน่ายสินค้า OTOP ของอำเภอหลังสวนในงานประเพณี และการจัดกิจกรรมที่มีประโยชน์เพิ่มขึ้น เช่น การประกวดเขียน ภาพระบายสี การประดิษฐ์เรือพระบกจำลอง หรือการแกะสลักเรือพระบกจำลอง เป็นต้น และ ๔) การส่งเสริม การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนด้วยงานประเพณี ควรเพิ่มรูปแบบการประชาสัมพันธ์ที่หลากหลาย และปรับเนื้อหา สาระในการประชาสัมพันธ์ให้เห็นถึงความยิ่งใหญ่และยาวนานของงานประเพณี ปรับรูปแบบของกิจกรรมในงาน ให้น่าสนใจและน่าตื่นเต้นมากกว่าที่เป็นอยู่ มีการนำเสนอแหล่งท่องเที่ยวทางภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ของอำเภอ หลังสวน วัดสำคัญๆ ตลอดจนวิถีชุมชนพื้นบ้าน และสวนผลไม้ โดยจัดบริการถนำเที่ยวให้แห้แก่นักท่องเที่ยวได้ เที่ยวชม จัดให้มีพิพิธภัณฑ์งานแห่พระแข่งเรือยาวขึ้นโขนชิงธงของอำเภอหลังสวน และ มีการแสดงสัญลักษณ์ ของงานประเพณีบริเวณจุดต่างๆ

คำสำคัญ