การพัฒนาแผนที่นำทางการวิจัยและพัฒนาเพื่อสนับสนุนการทำเกษตรอัจฉริยะ

บทคัดย่อ

เป้าหมายของงานวิจัยในโครงการการพัฒนาแผนที่นำทางการวิจัยและพัฒนาเพื่อสนับสนุนการทำเกษตรอัจฉริยะครั้งนี้ มุ ่งพัฒนาแผนที ่นำทาง (Road Map) สำหรับใช้เป็นแนวทางเพื ่อการสนับสนุนการวิจัยและพัฒนาด้านเกษตรอัจฉริยะของประเทศ ที ่แสดงให้เห็นถึงโครงสร้างลำดับความสำคัญ และความสัมพันธ์ของเทคโนโลยีต่างสาขาในงานวิจัยเกษตรอัจฉริยะโดยการวิเคราะห์อย่างเป็นระบบ ทั้งในด้านความต้องการใช้เทคโนโลยี สถานภาพระดับงานวิจัยเปรียบเทียบกับนานาชาติ ความพร้อมของอุตสาหกรรม และทิศทางสำหรับในอนาคต สำหรับวิธีดำเนินการวิจัยใช้การค้นคว้า รวบรวมข้อมูลงานวิจัยสาขาเกษตรอัจฉริยะทั้งของไทยและต่างประเทศ และจัดประชุมระดมสมองผู้ที่เกี่ยวข้องในระดับต่างๆจำนวน 3 ครั้ง เพื่อจำแนกประเภทองค์ความรู้และสาขาการพัฒนาการเกษตรอัจฉริยะที ่มีความสำคัญและจำเป็นต้องใช้ในบริบทของไทย วิเคราะห์งานวิจัยด้วย Factor Analysis เพื่อหาผลิตภัณฑ์หรือเทคโนโลยีที่มีความสำคัญและจำเป็นต้องสนับสนุนให้มีการวิจัยและพัฒนา ประเมินศักยภาพปัจจัยแวดล้อมเพื ่อการวิจัยด้วยการใช้ Diamond Model เป็นเครื ่องมือวิเคราะห์และกำหนดผลิตภัณฑ์/เทคโนโลยีที่สำคัญ และหาความสัมพันธ์ระหว่างลำดับความสำคัญของผลิตภัณฑ์/เทคโนโลยีกับระดับเทคโนโลยีที่ใช้เพื่อสรุปเป็นแผนที่นำทางและยุทธศาสตร์การวิจัยและพัฒนาเพื่อสนับสนุนการทำเกษตรอัจฉริยะของประเทศ กล ่าวคือ แผนที ่นำทางการวิจัย แบ ่งได้เป็น 4 กลุ ่ม คือ (1) ผลิตภัณฑ์หรือเทคโนโลยีที ่เป็นฐานสำหรับการพัฒนาเกษตรอัจฉริยะในอนาคต เป็นผลิตภัณฑ์หรือเทคโนโลยีที ่มีความสำคัญในภาพรวมจากนานาชาติ มีงานวิจัยที่ได้รับการตีพิมพ์ทั้งในไทยและต่างประเทศ แต่ระดับการใช้เทคโนโลยีของไทยยังอยู่ในระดับต่ำ จำเป็นต้องสนับสนุนให้มีการยกระดับเทคโนโลยีของงานวิจัยให้สูงขึ้นและให้มีงานวิจัยจำนวนมากยิ่งขึ้น ยุทธศาสตร์การวิจัยที่สำคัญคือ สาขาพันธุศาสตร์และสรีรวิทยา สาขาสภาพดินฟ้าอากาศ สาขาการให้น้ำ/ความต้องการน้ำ โดยเน้นสนับสนุนงานวิจัยที่มีผลิตภัณฑ์หรือเทคโนโลยี ซึ ่งสามารถนำไปใช้ประโยชน์หรือต ่อยอดได้ในหลายสาขาของเกษตรอัจฉริยะ อาทิData Analytics, Remote Sensing, Database, Forecasting Model, Image Processing, Crop Requirement, Water Management เน้นงานวิจัยที่เกี่ยวกับการจัดทำระบบข้อมูล ฐานข้อมูล และการวิเคราะห์ข้อมูล โดยใช้ระดับเทคโนโลยีและเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพช่วยในการจัดเก็บข้อมูล เช่น IoT, Data Mining และ Machine Learning ระยะแรกควรเริ่มการวิจัยเพื่อยกระดับมาตรฐานการจัดเก็บและเชื่อมโยงฐานข้อมูลผ่านเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพ อาทิ อินเทอร์เน็ตของสรรพสิ่ง (Internet of Things: IoT) และบล็อกเชน (Blockchain) เป็นต้น (2) ผลิตภัณฑ์หรือเทคโนโลยีที่มีโอกาสเติบโตทางธุรกิจ มีงานวิจัยที่ได้รับการตีพิมพ์ทั้งในไทยและต่างประเทศ และมีระดับการใช้เทคโนโลยีสูง ควรส่งเสริมและสนับสนุนให้มีงานวิจัยต่อยอดและขยายผลใช้ในทางธุรกิจ เน้นสนับสนุนงานวิจัยที่มีความสำคัญทางโอกาสทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะสาขา การเก็บเกี่ยว สาขาสภาพดินฟ้าอากาศ เน้นจุดแข็งที่ไทยมีความสามารถในการส่งออกผลิตภัณฑ์ประเภท Harvesters เพื่อการวิจัยในระดับเทคโนโลยีที่สูงขึ้น เน้นการใช้โอกาสที่ไทยมีมาตรการและเครือข่ายอุตสาหกรรมหุ่นยนต์และระบบอัตโนมัติในประเทศจำนวนมาก ส่งเสริมการวิจัยให้คงอยู่ในระดับเทคโนโลยีที่สูง อาทิ หุ่นยนต์ที่ใช้ AI เทคโนโลยีโดรน หรือดาวเทียมระบุตำแหน่งพื้นที่เก็บเกี่ยวหรือควบคุมเครื่องเก็บเกี่ยว เทคโนโลยีตรวจสอบความสุกของผลผลิต Model DSS หรือ Platform เพื่อใช้ในการเกษตร ใช้วิธีสร้างความร่วมมือกับเครือข่าย (Cluster) ในเชิงอุตสาหกรรมและการพาณิชย์(3) ผลิตภัณฑ์หรือเทคโนโลยีที่ไม่มีฐานงานวิจัยมาก่อน ใช้เทคโนโลยีระดับสูง มีความท้าทายสูง เกิดผลกระทบสูง แต่ไม่พบงานวิจัยที่มีการตีพิมพ์ ในขณะที่มีผลิตภัณฑ์เชิงพาณิชย์อยู่ในตลาดโลก ควรสนับสนุนเฉพาะงานที่มีผลกระทบสูงและกว้างขวางเท่านั้น ต้องพิจารณาว่าเทคโนโลยีที่นำเสนอมีความเป็นไปได้สำหรับการทำวิจัย และต้องให้ความรอบคอบต่อการพิจารณาคุณสมบัติของกลุ่มผู้วิจัยเป็นอย่างมากเพื่อให้มั่นใจในการบรรลุความสำเร็จ เน้นสนับสนุนงานวิจัยที่มีความสำคัญ โดยเฉพาะสาขาศัตรูพืช/สัตว์และการดูแลรักษา งานวิจัยที่มีผลิตภัณฑ์/เทคโนโลยีซึ่งสามารถนำไปใช้ประโยชน์หรือต่อยอดได้ในหลายสาขาของเกษตรอัจฉริยะ อาทิGIS, Warning Systems การใช้ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) และระบบหุ ่นยนต์อัตโนมัติ (Automation & Robotics) เพื ่อสนับสนุนการเกษตรแม ่นยำ (Precision Farming) ทดแทนการนำเข้าจากต ่างประเทศ (4) ผลิตภัณฑ์หรือเทคโนโลยีระดับพื้นฐานถึงปานกลาง ไม่พบงานวิจัยที่ได้รับการตีพิมพ์ ขาดความต้องการพัฒนาด้าน Software จึงไม่จัดอยู่ในกรอบงานเกษตรอัจฉริยะ แต่เป็นความต้องการของระดับท้องถิ่น ควรสนับสนุนให้วิจัยเชิงถอดองค์ความรู้ทางวิศวกรรม (Reverse Engineering) ในระดับสถาบันการศึกษาร ่วมกับเกษตรกรและอุตสาหกรรมท้องถิ่น เน้นสนับสนุนงานวิจัยสาขาความสมบูรณ์ของดิน/แปรปรวนสภาพดิน งานพัฒนาเครื่องจักรอุปกรณ์ สิ่งประดิษฐ์ หรือพัฒนาฐานรวบรวมข้อมูล พัฒนา Model ระดับต้น พัฒนาการใช้ Software สำเร็จรูป หรือรูปแบบการผลิตการเกษตรแบบใหม่สำหรับเป็นองค์ประกอบพื้นฐานเพื่อการพัฒนาเกษตรอัจฉริยะต่อไป

คำสำคัญ