การพัฒนาแหล่งเรียนรู้การจัดการขยะมูลฝอย และน้ำเสียเพื่อการปลูกจิตสำนึกให้เกิดกับชุมชนอย่างยั่งยืน

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้มีจุดประสงค์ 1) เพื่อศึกษาการจัดการขยะมูลฝอย ได้แก่การรวบรวมและคัดแยกขยะมูลฝอย การนำขยะอินทรีย์ไปทำเป็นปุ๋ยหมักและทำน้ำหมักชีวภาพ ภายในบริเวณแหล่งเรียนรู้ 2) เพื่อศึกษาการจัดการน้ำเสีย ได้แก่การศึกษาคุณสมบัติของน้ำเสียเบื้องต้น การบำบัดน้ำเสียเบื้องต้น และการบำบัดน้ำเสียโดยใช้ระบบพืชชุ่มน้ำเทียม ภายในบริเวณแหล่งเรียนรู้ 3) เพื่อพัฒนาแหล่งเรียนรู้การจัดการขยะมูลฝอยและน้ำเสียจากชุมชนให้มีประสิทธิภาพในการจัดการขยะมูลฝอยและน้ำเสียจากชุมชน 4) เพื่อเปรียบเทียบผลการเรียนรู้และเจตคติต่อการจัดการขยะมูลฝอยและน้ำเสียจากชุมชนก่อนและหลังการฝึกอบรม โดยใช้แหล่งเรียนรู้การจัดการขยะมูลฝอยและน้ำเสียจากชุมชน ของประชากรกลุ่มต่างๆได้แก่นักศึกษามหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี 2 กลุ่มคือภาคปกติ และภาคกศ.บป. ที่เรียนในรายวิชาชีวิตกับสิ่งแวดล้อม ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2558 โดยการสุ่มแบบเจาะจง และตัวแทนชาวบ้าน 1 กลุ่ม โดยสมัครใจ เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษา ได้แก่ แบบทดสอบความรู้ แบบวัดเจตคติ และ แผนการฝึกอบรมการจัดการขยะมูลฝอยและน้ำเสีย สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติที่ใช้ในการทดสอบสมติฐาน ได้แก่ t-test, F-test ( MANOVA ผลการวิจัยปรากฏดังนี้ ตอนที่ 1 ข้อมูลการจัดการขยะมูลฝอย ในบริเวณแหล่งเรียนรู้ 1.1 ข้อมูลการรวบรวมมูลฝอย การคัดแยก/แปรสภาพ และการกำจัดมูลฝอย การรวบรวมมูลฝอยใช้ระบบถังใบเดียว มีปริมาณการเกิดมูลฝอย 0.65 ก.ก./วัน และมีอัตราการเผลิตมูลฝอย 0.13 ก.ก./คน/วัน การคัดแยกจะแยกมูลฝอยเป็น 3 ประเภท มูลฝอยที่พบมาก คือ มูลฝอยทั่วไปร้อยละ 77.12 มูลฝอยอินทรีย์ ร้อยละ 22.00 และมูลฝอยอันตราย ร้อยละ 0.88 โดยน้ำหนัก 1.2 การนำมูลฝอยอินทรีย์ไปทำเป็นปุ๋ยหมัก ปุ๋ยหมักที่ได้มีไนโตรเจนอยู่ในช่วงร้อยละ0.26 - 0.33 มีฟอสฟอรัสอยู่ในช่วงร้อยละ 0.29 - 0.58 และมีโพแทสเซียมอยู่ในช่วงร้อยละ 0.33 - 1.07 โดยน้ำหนัก 1.3 การนำมูลฝอยอินทรีย์ไปทำเป็นน้ำหมักชีวภาพ น้ำหมักชีวภาพที่ได้มีไนโตรเจนอยู่ในช่วงร้อยละ 0.32 -0.60 มีฟอสฟอรัสเท่ากับ 0.04 และมีโพแทสเซียมอยู่ในช่วงร้อยละ 0.56 - 0.84 โดยน้ำหนัก ตอนที่ 2 ข้อมูลการจัดการน้ำเสีย ในบริเวณแหล่งเรียนรู้ 2.1 ข้อมูลการรวบรวมน้ำเสีย การบำบัดน้ำเสีย และแนวทางแก้ไขปัญหาน้ำเสีย พบว่าการรวบรวมน้ำเสียโดยใช้บ่อพักน้ำเสีย ซึ่งจะมีปริมาณน้ำเสียที่เกิดขึ้นเท่ากับ 800 ลิตร/วัน และมีอัตราการผลิตน้ำเสีย 160 ลิตร/คน/วัน การรวบรวมน้ำเสียสู่ระบบบ่อดักไขมัน ระบบบ่อพักน้ำเสีย และระบบพืชชุ่มน้ำ คุณสมบัติของน้ำเสียมีค่า บีโอดี(BOD) เฉลี่ย 105.7 มก./ล. ค่าไนโตรเจนทั้งหมด (TKN) เฉลี่ย 117.6 มก./ล. ค่าฟอสฟอรัส(P) เฉลี่ย 6.72 มก./ล. ค่าซัลไฟด์(S) เฉลี่ย 6.6 มก./ล. ค่าของแข็งแขวนลอย(SS) เฉลี่ย 140.8 มก./ล. ค่าไขมันและน้ำมัน(FOG) เฉลี่ย 128.08 มก./ล. ซึ่งมีค่าสูงกว่ามาตรฐานน้ำทิ้งของชุมชน ประเภท ง 2.2 การศึกษาการบำบัดน้ำเสียโดยใช้ระบบพืชชุ่มน้ำและระบบอื่นๆ พบว่าน้ำที่ผ่านการบำบัดโดยใช้ระบบพืชชุ่มน้ำร่วมกับระบบอื่น มีค่า บีโอดี เฉลี่ย 17.22 มก./ล. ค่าไนโตรเจนทั้งหมด เฉลี่ย 32.85 มก./ล. ค่าฟอสฟอรัส เฉลี่ย 1.34 มก./ล. ค่าซัลไฟด์เฉลี่ย 1.19 มก./ล. ค่าของแข็งแขวนลอย เฉลี่ย 36.25 มก./ล. ค่าไขมันและน้ำมัน เฉลี่ย 67.79 มก./ล. ซึ่งส่วนใหญ่มีค่าต่ำมาตรฐานน้ำทิ้งของชุมชน ประเภท ง ตอนที่ 3 การพัฒนาแหล่งเรียนรู้ 3.1 รูปแบบของแหล่งเรียนรู้การจัดการขยะมูลฝอยและน้ำเสีย รูปแบบของแหล่งเรียนรู้การจัดการขยะมูลฝอยและน้ำเสีย ประยุกต์มาจากโครงการศึกษาวิจัยและพัฒนาสิ่งแวดล้อมแหลมผักเบี้ย อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ผสมผสานกับแนวทางการจัดการขยะมูลฝอยและน้ำเสียของกรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม โดยเน้นความประหยัด เรียบง่าย สะดวก เพื่อให้สามารถนำไปใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน 3.2 การประเมินความเหมาะสมของแหล่งเรียนรู้ ผลการประเมินแหล่งเรียนรู้การจัดการขยะมูลฝอยและการจัดการน้ำเสีย โดยผู้เชี่ยวชาญ อยู่ในระดับมาก ( = 4.000 และ = 4.146) ตามลำดับ ส่วนผู้เยี่ยมชม ให้ผลการประเมินแหล่งเรียนรู้การจัดการขยะมูลฝอยและน้ำเสีย อยู่ในระดับ มาก( = 4.419 และ = 4.496 ) ตามลำดับ 3.3 การประเมินความเหมาะสมของรูปแบบการฝึกอบรม ผลการศึกษาการประเมินรูปแบบการฝึกอบรม โดยผู้เชี่ยวชาญจำนวน พบว่า รูปแบบ การฝึกอบรม ซึ่งมี 7 ขั้นตอน (TPCEDTE) ทุกขั้นตอนมีคะแนน อยู่ในระดับ เหมาะสมมากที่สุด( > 4.50) ยกเว้นขั้นตอนที่ 6 การฝึกอบรม มีคะแนนอยู่ในระดับ เหมาะสมมาก( = 4.33) 3.4 การประเมินความเหมาะสมของเอกสาร-คู่มือการฝึกอบรม ผลการประเมิน โดยผู้เชี่ยวชาญ พบว่าเอกสาร-คู่มือ การฝึกอบรมการจัดการขยะมูลฝอยในภาพรวม มีคะแนนอยู่ในระดับ เหมาะสมมากที่สุด( = 4.72) ส่วนเอกสาร-คู่มือการฝึกอบรมการจัดการน้ำเสียในภาพรวม มีคะแนนอยู่ในระดับ เหมาะสมมากที่สุด( =4.56) ตอนที่ 4 ผลการเรียนรู้ และเจตคติ ในการจัดการขยะมูลฝอยและน้ำเสีย ก่อนและหลังการ ฝึกอบรม 1. ผุ้เข้ารับการฝึกอบรมโดยรวมมีผลการเรียนรู้ และเจตคติ ในการจัดการขยะมูลฝอยและน้ำเสียโดยรวม หลังการฝึกอบรมเพิ่มขึ้นจากก่อนฝึกอบรม อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 2. ผู้เข้ารับการฝึกอบรมจากกลุ่มที่แตกต่างกัน มีผลการเรียนรู้ และเจตคติ ในการจัดการขยะมูลฝอยและน้ำเสียโดยรวม ก่อนการฝึกอบรม และหลังการฝึกอบรม แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05

คำสำคัญ