การฝึกอบรมเทคโนโลยีการเพาะเลี้ยงและผลิตสาหร่าย อาหารแห่งอนาคต

บทคัดย่อ

กลุ่มวิจัย เทคโนโลยีชีวภาพสาหร่าย สถาบันพัฒนาและฝึกอบรมโรงงานต้นแบบ (สรบ.) มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) มีแนวคิดในการนำระบบต้นแบบเพาะเลี้ยงและผลิตสาหร่าย ซึ่งเป็นโครงสร้างพื้นฐาน ทางวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรม ที่ลงทุนโดยรัฐ มาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด ทั้งในด้านการพัฒนาคุณภาพทรัพยากรบุคคลและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันในอุตสาหกรรมการผลิตชีวมวลสาหร่ายเพื่อเป็นอาหารเสริมสำหรับมนุษย์ และเสริมอาหารสัตว์ และผลิตภัณฑ์อื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะปัจจุบันสาหร่ายขนาดเล็กเป็นทางเลือกหนึ่งของแหล่งโปรตีนทดแทน สำหรับผู้รักสุขภาพ ทั้งนี้ระบบต้นแบบเพาะเลี้ยงและผลิตสาหร่ายได้ถูกนำมาใช้ เป็นสถานที่เรียนรู้ ทดลอง อบรมและสาธิต เพื่อให้มีการถ่ายทอดองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีชีวภาพและพัฒนาทักษะการเพาะเลี้ยงสาหร่ายในระดับต้นแบบอย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งชุดโครงการวิจัยเรื่อง การฝึกอบรมเทคโนโลยีการเพาะเลี้ยงและผลิตสาหร่าย อาหารแห่งอนาคต ประกอบด้วย 3 โครงการย่อย คือ โครงการย่อยที่ 1 การฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการด้านเทคโนโลยีการเพาะเลี้ยงและผลิตสาหร่ายเพื่อเป็นแหล่งโปรตีนทดแทนและวัตถุดิบอาหารเพื่อสุขภาพ โดยมุ่งเน้นการพัฒนาบุคลากรด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี นักวิจัย นักศึกษา ผู้ประกอบการ หรือผู้ที่มีความสนใจด้านการเพาะเลี้ยงและผลิตสาหร่าย ผ่านการให้ความรู้ทางวิชาการ การอบรม สาธิตและการปฏิบัติจริงกับระบบต้นแบบเพาะเลี้ยงและผลิตสาหร่าย โดยได้จัดขึ้น ระหว่างวันที่ 17-18 มีนาคม บรรยาย 2565 เป็นจำนวน 2 วัน ประกอบด้วย ภาคบรรยาย 1 วัน และภาคปฏิบัติกึ่งสาธิต 1 วัน ซึ่งบรรยายโดยวิทยากรจากภายนอกและภายใน มจธ. สำหรับภาคปฏิบัติกึ่งสาธิต มีการแบ่งกลุ่มย่อยเพื่อให้ผู้เข้าฝึกอบรมมีประสบการณ์ในการลงมือปฏิบัติการจริง รับผิดชอบโดย คณะผู้วิจัย ซึ่งดำเนินการบรรยายและสาธิต มีผู้เข้าร่วมอบรมจำนวนทั้งสิ้น 16 คน โดยมาจากภาคเอกชน 6 คนและจากภาครัฐ 10 คน ทั้งนี้การจัดกิจกรรมสามารถบรรลุตามวัตถุประสงค์ และผู้เข้าร่วมมีความพึงพอใจในระดับมากถึงมากที่สุด สำหรับโครงการย่อยที่ 2 การจัดค่ายวิทยาศาสตร์:เพื่อการเรียนรู้การเพาะเลี้ยงสาหร่ายขนาดเล็ก อาหารเพื่ออนาคต มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาระบบการเรียนรู้ตลอดชีวิตและทักษะเพื่ออนาคต แก่ นักเรียน นักศึกษา และครู ผ่านกิจกรรมค่ายวิทยาศาสตร์ โดยได้จัดขึ้น ระหว่างวันที่ 3-25 มิถุนายน 2565 กลุ่มเป้าหมายคือ นักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย และครู จาก 4 โรงเรียน รวมทั้งสิ้น 40 คน ประกอบด้วย นักเรียน 32 คน และ ครู 8 คน เนื่องจากต้องปฏิบัติตามมาตรการการเฝ้าระวังการแพร่ระบาดของ COVID-19 อย่างเคร่งครัด จึงใช้รูปแบบของกิจกรรมเป็นแบบผสมผสานระหว่าง on-line และ on-site ซึ่งภาคบรรยายใช้รูปแบบ online โดยวิทยากรจากภายนอกและภายใน มจธ. ส่วนภาคปฏิบัติใช้รูปแบบ on-site โดยคณะผู้วิจัยเป็นผู้ดำเนินกิจกรรม กิจกรรมมีการแบ่งเป็นกลุ่มย่อย เพื่อเพิ่มโอกาสให้นักเรียนและครูมีประสบการณ์ในการใช้เครื่องมือทางวิทยาศาสตร์ และได้ลงมือปฏิบัติจริง นอกจากนี้นักเรียนยังได้ใช้องค์ความรู้และประสบการณ์ที่ได้จากกิจกรรมค่ายวิทยาศาสตร์ฯ มาใช้ออกแบบระบบเพาะเลี้ยงแห่งอนาคต และนำเสนองานแบบ pitching โดยมีผู้ทรงคุณวุฒิเป็นผู้ตัดสินผลงาน สำหรับโครงการย่อยที่ 3 การศึกษากระบวนการเรียนรู้ในการเตรียมความพร้อมสำหรับการศึกษาในศตวรรษที่ 21 เป็นการวิจัยประเมินผลโครงการ ค่ายวิทยาศาสตร์: การเรียนรู้การเพาะเลี้ยงสาหร่ายขนาดเล็ก อาหารแห่งอนาคต โดยใช้รูปแบบการประเมินแบบมีส่วนร่วม (Participatory research and evaluation) ซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบการจัดการเรียนการสอนสำหรับเตรียมนักเรียนให้มีความพร้อมสำหรับการศึกษาในศตวรรษที่ 21 และประเมินประสิทธิผลของรูปแบบการจัดการเรียนการสอนผ่านกิจกรรมค่ายวิทยาศาสตร์ในครั้งนี้ โดยกรอบแนวคิดในการศึกษาครั้งนี้คือ Logic model กลุ่มตัวอย่างเป็นนักเรียนและครูที่เข้าร่วมกิจกรรมค่ายวิทยาศาสตร์ จำนวน 40 คน และคณะผู้จัดค่ายวิทยาศาสตร์เป็นผู้ร่วมวิจัยจำนวน 4 คน รวมทั้งสิ้น 44 คน ก่อนการดำเนินกิจกรรมค่ายวิทยาศาสตร์กลุ่มตัวอย่างได้รับการประเมินเจตคติทางวิทยาศาสตร์ ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ และทักษะการเรียนรู้ในศตรวรรษที่ 21 ด้วยแบบสอบถาม และสัมภาษณ์โดยใช้แบบสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้างเกี่ยวกับการจัดกระบวนการจัดการเรียนสอนผ่านการอบรมวิทยาศาสตร์ และสังเกตพฤติกรรมขณะเข้าร่วมการเรียนรู้ผ่านแบบบันทึกพฤติกรรมผู้เรียน ดำเนินการในระหว่างเดือนตุลาคม 2564 - กันยายน 2565 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (content analysis) ซึ่งผลการวิจัยทำให้ได้กิจกรรมที่สะท้อนภาพของการทำงานด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่นักเรียนผู้สนใจศึกษาต่อ เกิดรูปแบบการเรียนรู้แบบ Blend Education ประกอบด้วยวิธีการดังต่อไปนี้ (1) มีการท้าทายให้เกิดการสร้างสรรค์นวัตกรรมสาหร่ายเพื่ออนาคต (2) อบรมให้ความรู้ทั้งทางด้านทฤษฎี (online) และภาคปฏิบัติ (on-site) (3) วางแผนการดำเนินงานโดยผสานองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และการออกแบบ (4) ดำเนินการออกแบบ และ (5) ประเมินผลและปรับปรุงชิ้นงาน การเกิดชิ้นงานการออกแบบนวัตกรรมการเพาะเลี้ยงสาหร่ายเพื่ออนาคตจำนวน 4 ชิ้นงาน ซึ่งส่งผลให้นักเรียนมีความภาคภูมิใจในตนเองในการสร้างสรรค์ผลงานได้สำเร็จ และเกิดความตระหนักรู้ในตนเองว่าเหมาะสมกับการเรียนหรือทำงานในด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มีการพัฒนาทักษะต่างๆ ที่สอดคล้องกับทักษะในศตวรรษที่ 21 อันประกอบด้วย (1) ความสามารถในการสื่อสาร (2) ความสามารถในการคิด วิเคราะห์ (3) ความสามารถในการแก้ปัญหา (4) ความสามารถในการใช้ทักษะชีวิต และ (5) ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี จะเห็นได้ว่าชุดโครงการนี้สามารถดำเนินการได้ลุล่วงตามวัตถุประสงค์ โดยผู้ร่วมกิจกรรมได้องค์ความรู้และทักษะด้านการเพาะเลี้ยงและการผลิตสาหร่ายบนพื้นฐานของวิทยาศาสตร์และเทคโลยี ซึ่งสามารถนำไปประยุกต์ใช้กับงานที่ทำ โดยเฉพาะอย่างยิ่งนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนปลายมีความเข้าใจและเห็นความสำคัญของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีคำสำคัญ: การฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ การเพาะเลี้ยงสาหร่าย อาหารแห่งอนาคต ค่ายวิทยาศาสตร์ กระบวนการเรียน การศึกษาศตวรรษที่ 21

คำสำคัญ