โครงการศึกษาทดลองการใช้จุลินทรีย์ที่มีประสิทธิภาพ ในการช่วยบำบัดน้ำเสีย ที่มีผลทางเศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อมของโครงการบ้านเอื้ออาทร

บทคัดย่อ

โครงการศึกษาทดลองการใช้จุลินทรีย์ที่มีประสิทธิภาพในการช่วยบำบัดน้ำเสียที่มีผลทางเศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อมของโครงการบ้านเอื้ออาทร เป็นการดำเนินงานในรูปแบบของการวิจัยทดลองกับสถานที่จริง โดยดำเนินการทดลองที่โครงการบ้านเอื้ออาทรประชาอุทิศ จังหวัดสมุทรปราการ ซึ่งเป็นอาคารสูง จำนวน 12 อาคาร ในการทดลองได้มีการดัดแปลงเครื่องเติมอากาศ ให้ทำหน้าที่เป็นเครื่องกวน โดยเปิดเครื่องกวนผสม 15 นาที ทุกๆ 4 ชั่วโมง และเพิ่มท่อนำตะกอนหมุนเวียนกลับไปลงที่ใต้ถังกรองไร้อากาศ รวมทั้งการพัฒนาการช่วยบำบัดน้ำเสีย โดยการใช้ อีเอ็ม ที่สะดวกต่อการควบคุม และบำรุงรักษา และเพื่อให้เกิดกระบวนการทำงานที่ชัดเจน ในการดูแลรักษาระบบบำบัดน้ำเสียของชุมชน จากการดำเนินการทดลองเป็นระยะเวลา 21 สัปดาห์ พบว่า การใช้อีเอ็มช่วยในการบำบัดน้ำเสียสามารถช่วยลดกลิ่นเหม็นของระบบบำบัดน้ำเสียแบบไม่ใช้อากาศและช่วยกำจัดตะกอนจุลินทรีย์ทำให้น้ำใสขึ้นได้ โดยประสิทธิภาพในการลดค่า BOD เฉลี่ยของอาคาร 1- 12 พบว่า มีค่าอยู่ในช่วงร้อยละ 42-77 ส่วนค่าน้ำทิ้งในสระหน่วงมีค่าบีโอดีน้ำทิ้งเฉลี่ย เท่ากับ 19 มก./ล. และผลจากการเปลี่ยนลักษณะการเติมอากาศจากเดิมเปิด 24 ชั่วโมงต่อวัน(เสียค่าไฟฟ้า 187 บาทต่อวันต่ออาคาร) เป็น 1.5 ชั่วโมงต่อวัน(เสียค่าไฟฟ้า 12 บาทต่อวันต่ออาคาร) ทำให้สามารถช่วยประหยัดค่าไฟฟ้าได้ถึง 175 บาทต่อวันต่ออาคาร จึงกล่าวโดยสรุปได้ว่า การเดินระบบบำบัดน้ำเสียแบบไม่ใช้อากาศ ควบคู่ไปกับการเติมอีเอ็ม สามารถลดค่าบีโอดีได้ร้อยละ 42-77 ซึ่งประสิทธิภาพของระบบบำบัดน้ำเสียแบบชีวภาพขึ้นกับปริมาณเชื้อจุลินทรีย์ในระบบ ซึ่งในการทดลองนี้ควบคุมโดยปริมาณของ media ในถังปฏิกิริยา การบำบัดน้ำเสียจะสามารถทำงานได้ดีหากมีการตรวจสอบ media ให้อยู่ในสภาพสมบูรณ์อยู่เสมอ และเมื่อน้ำไหลผ่านบ่อหน่วงพบว่าสามารถลดค่าบีโอดีเพิ่มได้อีก ดังนั้นในการบำบัดน้ำเสียของโครงการบ้านเอื้ออาทรควรใช้สระหน่วงน้ำช่วยในการบำบัดน้ำเสียด้วย เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของระบบบำบัดน้ำเสียอีกทาง การสำรวจพฤติกรรมผู้อยู่อาศัยของโครงการบ้านเอื้ออาทรจังหวัดสมุทรปราการ(ประชาอุทิศ) ประกอบด้วย 12 อาคาร จำนวน 536 ห้อง ช่วงที่ทำการทดลองมีลูกบ้านอยู่มากกว่าร้อยละ 95 จำนวนกลุ่มตัวอย่างที่สอบถามในครั้งแรกของการสำรวจมี 262 ราย และครั้งที่สอง 253 ราย ผลจากการสำรวจ ผู้ตอบแบบสอบถามร้อยละ 76 อยู่ในกลุ่มอายุ 31-50 มีการศึกษาระหว่างประถมศึกษาถึงมัธยมศึกษาร้อยละ 56 ระดับ ปวช./ปวส. จนถึงระดับปริญญาตรีร้อยละ 42 เป็นพนักงานบริษัทเอกชนร้อยละ 35 รับจ้างทั่วไปร้อยละ 29 เป็นข้าราชการและค้าขายอย่างละร้อยละ 9 ร้อยละ 81 ตอบว่ามีจำนวนผู้อาศัย 2-3 รายต่อห้อง ร้อยละ 50 มีรายได้ต่อครัวเรือน 15,001-20,000 ส่วนที่รายได้ 20,001-25,000 และ ที่ต่ำกว่า 15,000 มีจำนวนร้อยละที่เท่ากันคือร้อยละ 21 โดยสรุป โครงการบ้านเอื้ออาทรจังหวัดสมุทรปราการ(ประชาอุทิศ) เป็นโครงการที่เป็นไปตามวัตถุประสงค์ของการจัดตั้งบ้านเอื้ออาทรที่เป็นที่อยู่อาศัยสำหรับผู้มีรายได้น้อย เพียงแต่มีข้อสังเกตว่าร้อยละ 11 ไม่ได้เป็นเจ้าห้องเองแต่เป็นผู้เช่าต่อจากเจ้าของห้อง จากการเปรียบเทียบผลสำรวจก่อนและหลังการทดลองฯพบว่าพฤติกรรมของลูกบ้านในการแยกขยะแห้งและขยะเปียก(เป็นผลจากการทิ้งเศษอาหาร)ได้ปรับปรุงดีขึ้นมากจากเดิมร้อยละ 13 ไม่แยกขยะ เป็นร้อยละ 46 ที่มีการแยกขยะ สำหรับการรับรู้ชื่อเสียงและประโยชน์ของ “อีเอ็ม” ก็ดีขึ้นจากที่ร้อยละ 23 ไม่รู้จัก “อีเอ็ม” ได้ลดลงเหลือเพียงร้อยละ 0.4 เท่านั้น ได้มีการใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมของ “อีเอ็ม” มากขึ้นจากร้อยละ 11 เพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 20 ทั้งนี้ เป็นผลจากการประชาสัมพันธ์รณรงค์เรื่องสิ่งแวดล้อมโดยติดแผ่นป้ายพลาสติกขนาดใหญ่ติดหน้าอาคารทุกอาคาร มีการแจกตัวอย่างแชมพูล้างจานและน้ำยา “อีเอ็ม” ที่จัดหาโดยการเคหะแห่งชาติ มีการจัดเสวนาเรื่องสิ่งแวดล้อมและประโยชน์ของ “อีเอ็ม” กับหัวหน้าอาคาร รวมทั้งการประชาสัมพันธ์ระหว่างที่ทำการสำรวจ สำหรับปัญหาท่อน้ำตันและส้วมตันยังอยู่ในสถานการณ์ที่ไม่ดีขึ้น แต่สำหรับปัญหาเรื่องกลิ่นเหม็นเน่าได้ลดลงอย่างเห็นได้ชัดจากที่เคยมีปัญหาร้อยละ 16 คงเหลือเพียงร้อยละ 1 เท่านั้น จากการสำรวจครั้งล่าสุดพบว่ามีลูกบ้านอยู่เป็นจำนวนมากที่ยังไม่ทราบเรื่องว่าเมื่อครบ 5 ปีของโครงการ ลูกบ้านจะมีภาระร่วมกันโดยการใช้งบส่วนกลางที่จะถูกจัดเก็บเป็นรายเดือนมาใช้จ่ายเป็นค่าดูแลและจัดการบำบัดน้ำเสีย ดังนั้น การเคหะแห่งชาติคงต้องย้ำกับบริษัทรับบริหารโครงการ (Outsource) ให้มีการประชาสัมพันธ์มากขึ้นในเรื่องนี้ และการมีระเบียบของการจัดการสิ่งแวดล้อมในชุมชน การจัดการทิ้งขยะของครัวเรือนต้องมีระเบียบและถูกต้องเพื่อชุมชนน่าอยู่และประหยัดค่าใช้จ่ายส่วนกลางที่จะถูกเก็บในอนาคตหรือเมื่อครบ 5 ปี ของโครงการ ข้อเสนอแนะสำหรับการทำประชาสัมพันธ์ การติดแผ่นป้ายขนาดใหญ่หน้าอาคารเป็นสื่อที่ได้ผลมากที่สุดเพราะเห็นได้ชัดและเป็นที่สังเกตง่ายของลูกบ้านและอยู่ทนได้มากกว่า 6 เดือน (ในกรณีใช้เทคนิคการผลิตที่ถูกต้อง ทนทานต่อแดดและฝน) ค่าใช้จ่ายของการผลิตก็ไม่แพงมากเมื่อเทียบกับผลที่ได้รับ อย่างไรก็ตาม เนื้อหาและภาษาที่ใช้ในการสื่อประชาสัมพันธ์ รวมทั้งรูปภาพที่กระตุ้นให้เกิดความสนใจต้องง่ายและชัดเจนต่อการทำความเข้าใจสำหรับกลุ่มเป้าหมายของโครงการบ้านเอื้ออาทร คำสำคัญ : อีเอ็ม / ระบบบำบัดน้ำเสียแบบไม่ใช้อากาศ / บีโอดี / สระหน่วงน้ำ

คำสำคัญ