การปลูกพืชหมุนเวียนเพื่อเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ของดินและผลผลิต มันสำปะหลังในสภาพดินทรายภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
โครงการวิจัยการปลูกพืชหมุนเวียนเพื่อเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ของดินและผลผลิตมันสำปะหลังในสภาพดินทรายภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีวัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษาการเปลี่ยนแปลงสมบัติทางเคมีและทางกายภาพของดิน และศึกษาความคุ้มค่า/ผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ โดยวางแผนการทดลองแบบ RCBD (Randomize Complete Block Design) มี 5 ตำรับการทดลอง จำนวน 3 ซ้ำ คือ ตำรับที่ 1: แปลงควบคุม (control) : ปลูกมันสำปะหลังทุกปี (ตลอด 3 ปี) ตำรับที่ 2 : ปลูกถั่วมะแฮะ 1 ปี + ปลูกมันสำปะหลัง 2 ปี ตำรับที่ 3 : ปลูกถั่วมะแฮะ 2 ปี + ปลูกมันสำปะหลัง 1 ปี ตำรับที่ 4 : ปลูกพืชอาหารสัตว์ (ถั่วสไตโล) 1 ปี + ปลูกมันสำปะหลัง 2 ปี และ ตำรับที่ 5 : ปลูกพืชอาหารสัตว์ (ถั่วสไตโล) 2 ปี+ ปลูกมันสำปะหลัง 1 ปี โดยดำเนินการในแปลงเกษตรกร หมู่ที่ 8 บ.โนนพันชาด ต.นาข่า อ.มัญจาคีรี จ.ขอนแก่น ระยะเวลาดำเนินการตั้งแต่ เดือน ตุลาคม 2553- เดือนกันยายน 2556 รวมระยะเวลาดำเนินงาน 3 ปี ผลการทดลองพบว่า การปลูกพืชหมุนเวียนตระกูลถั่วสลับกับการปลูกมันสำปะหลัง สามารถช่วยเพิ่มสมบัติทางเคมีและสมบัติทางกายภาพของดินให้ดีขึ้นได้ โดยพบว่า ก่อนการทดลอง ค่าปฏิกิริยาความเป็นกรดเป็นด่างของดิน (pH) มีค่า 4.3 (อยู่ในเกณฑ์ต่ำ) หลังสิ้นสุดการทดลอง ค่า pH มีค่าเพิ่มขึ้น อยู่ในเกณฑ์ เป็นกรดปานกลาง มีค่า 6.6 โดยตำรับการทดลองที่ 3 และ 5 มีค่าเท่ากัน ส่วนปริมาณอินทรียวัตถุในดิน อยู่ในระดับต่ำ (มีค่า 0.38-0.39 เปอร์เซ็นต์) เช่นเดียวกันกับค่าปริมาณไนโตรเจน ที่ก่อนและหลังการทดลองมีค่าไม่เปลี่ยนแปลงนัก (มีค่าอยู่ระหว่าง 0.01-.03) ซึ่งจัดอยู่ในเกณฑ์ที่ต่ำมาก ส่วนค่าอื่นๆ ได้แก่ ค่าโพแทสเซียมที่แลกเปลี่ยนได้ ค่าแคลเซียม และค่าความสามารถในการแลกเปลี่ยนประจุบวก ก่อนการทดลองและหลังสิ้นสุดการทดลองมีค่าเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ส่วนค่าปริมาณฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์ในดิน มีค่าเพิ่มขึ้นจากก่อนการทดลอง (จาก 9.85 ppm เป็น 16.48 ppm จัดว่ามีอยู่ในเกณฑ์สูง) เช่นเดียวกับค่า แมกนีเซียมที่เพิ่มขึ้นหลังการทดลอง (จากเดิมก่อนทดลอง 31.47 ppm เป็น 313.3 245.05 ppm ในตำรับการทดลองที่ 3 และ 5 ตามลำดับ) ส่วนสมบัติทางกายภาพของดิน พบว่าตำรับที่มีการมีการปลูกพืชหมุนเวียนก่อนการปลูกมันสำปะหลัง สามารถช่วยเพิ่มความร่วนซุยของดินได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งตำรับที่ปลูกถั่วสไตโล สามารถทำให้ความหนาแน่นของดิน จากก่อนการทดลอง (เช่น ในตำรับการทดลองที่ 5 1.87 g/cm3 ลดลงเป็น 1.68 g/cm3 ได้) ซึ่งมีความหนาแน่นมาก ลดลงเป็นมีความหนาแน่นปานกลาง สำหรับความคุ้มค่า/ผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ ของการปลูกพืชหมุนเวียนในแปลงมันสำปะหลัง พบว่า แปลงที่มีการปลูกพืชหมุนเวียนตระกูลถั่วก่อนที่จะมีการปลูกมันสำปะหลัง (ซึ่งเป็นการปรับปรุงบำรุงดินและยังเป็นการพักดินไปในตัวด้วย) พบว่าทำให้ผลผลิตมันสำปะหลังเพิ่มขึ้น ส่งผลให้ได้รับผลตอบแทนสูงกว่าแปลงที่ปลูกมันสำปะหลังติดต่อกันทุกปี โดยตำรับการทดลองที่ 5 ให้กำไรสุทธิสูงสุด เท่ากับ 4,863.0บาทต่อไร่ (คิดเป็น 137.96 เปอร์เซ็นต์ของแปลงควบคุม) รองลงมาคือตำรับการทดลองที่ 3 ให้กำไรสุทธิเท่ากับ 4,450.0 บาทต่อไร่ (คิดเป็น 126.24 เปอร์เซ็นต์ของแปลงควบคุม)