สำรวจความหลากชนิดของสัตว์ป่าภายหลังจากการฟื้นฟูสภาพป่าต้นน้ำเสื่อมสภาพ กรณีศึกษา:เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง จังหวัดเลย
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
โครงการสำรวจความหลากชนิดของสัตว์ป่าภายหลังจากการฟื้นฟูสภาพป่าต้นน้ำเสื่อมสภาพ กรณีศึกษา: เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง จังหวัดเลย มีวัตถุประสงค์ 1) ศึกษาและรวบรวมความหลากชนิดของสัตว์ป่าในพื้นที่ฟื้นฟูป่าต้นน้ำเสื่อมสภาพบนพื้นที่สูงชัน (เขาหัวโล้น) ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง จังหวัดเลย 2) จัดทำบัญชีรายชื่อสัตว์ป่าในพื้นที่ศึกษาและประเมินสถานภาพในปัจจุบัน 3) ติดตามชนิดสัตว์ป่าที่กลับเข้ามาใช้ประโยชน์ในพื้นที่เดิมหลังจากป่าฟื้นสภาพ 4) จัดเตรียมข้อมูลสำหรับจัดทำฐานข้อมูลความหลากชนิดของสัตว์ป่าในพื้นที่ฟื้นฟูป่าต้นน้ำเสื่อมสภาพบนพื้นที่สูงชัน (เขาหัวโล้น) และบูรณาการข้อมูลด้านอื่น ๆ ร่วมกับชุมชนท้องถิ่นเพื่อประโยชน์ในการจัดการพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวงอย่างยั่งยืน การสำรวจความหลากชนิดของสัตว์ป่าที่เข้ามาใช้ประโยชน์ในพื้นที่ ภายหลังการปลูกฟื้นฟูป่าโดยการวางแปลงสำรวจสัตว์ป่าทั้ง 4 กลุ่ม ประกอบด้วย สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม นก สัตว์เลื้อยคลานและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก ระยะเวลาในการสำรวจ ตั้งแต่ เดือนตุลาคม 2561 ถึง กันยายน 2564 ผลปรากฏดังนี้ 1) พบชนิดของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม รวม 20 ชนิด คิดเป็นร้อยละ 20.40 จากจำนวนสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่สำรวจพบทั้งหมด 98 ชนิด ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวงซึ่งรวบรวมมาตั้งแต่ประกาศพื้นที่เป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง(2518) จนถึงปัจจุบัน 2) สำรวจพบนก จำนวน 105 ชนิด คิดเป็นร้อยละ 34.09 จากจำนวนนกที่สำรวจพบทั้งหมด 308 ชนิด ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง 3) สำรวจพบสัตว์เลื้อยคลานรวมจำนวน 15 ชนิด คิดเป็นร้อยละ 14.15 จากจำนวนสัตว์เลื้อยคลานที่สำรวจพบทั้งหมด 106 ชนิด ในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง 4) สำรวจพบสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก รวมจำนวน 9 ชนิด คิดเป็นร้อยละ 18.75 จากจำนวนสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกที่สำรวจพบทั้งหมด 48 ชนิด ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง ส่วนผลการประเมินสถานภาพของสัตว์ป่าจำแนกรายชนิดนั้น พบว่า ชนิดของสัตว์ป่าในกลุ่มสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ช้างป่า มีสถานภาพใกล้สูญพันธ์ (Endangered:EN) หมาจิ้งจอก มีสถานภาพมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (Vulnerable:VU) ส่วนกลุ่มนก พบนกที่จัดอยู่ในสถานภาพใกล้ถูกคุกคาม (Near threatened:NT) ได้แก่นกแสก นกปรอดหัวโขน เหยี่ยวปีกแดง และเหยี่ยวภูเขา ส่วนกลุ่มสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกและสัตว์เลื้อยคลานที่สำรวจพบในพื้นที่สำรวจป่าเสื่อมสภาพกำลังฟื้นฟู พบว่าส่วนใหญ่ถูกจัดอยู่ในสถานภาพกังวลน้อยที่สุด (Least Concern:LC) ทั้งนี้ภายหลังจากการสำรวจข้อมูลชนิดของสัตว์ป่า คณะผู้วิจัยได้มีการถ่ายทอดองค์ความรู้ เรื่อง ความหลากชนิดของสัตว์ป่าในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวงและวิธีการสำรวจร่วมกับเยาวชนในโรงเรียนทั้ง 2 แห่ง ที่ตั้งอยู่ใกล้พื้นที่แปลงสำรวจ เพื่อให้เกิดความรู้/ความเข้าใจและส่งผลให้เกิดความร่วมมือในการปกป้องคุ้มครองดูแลพื้นที่ป่าอนุรักษ์ต่อไป ทั้งนี้มีข้อเสนอแนะจากการวิจัยครั้งนี้ได้แก่ ควรมีการศึกษาวิจัยสำรวจและติดตามชนิดสัตว์ป่าอย่างต่อเนื่องในระยะยาว การปลูกพืชเพื่อฟื้นฟูสภาพป่าควรมีการคำนึงถึงชนิดพันธุ์ที่เหมาะสมใกล้เคียงกับสภาพป่าธรรมชาติดั้งเดิมและเป็นชนิดพืชอาหารสัตว์ป่า และมีการบูรณาการองค์ความรู้ ความสำคัญของสัตว์ป่าในระบบนิเวศกับชุมชนท้องถิ่นโดยเฉพาะนักเรียนอย่างต่อเนื่องคำสำคัญ: ความหลากชนิด, ป่าต้นน้ำเสื่อมสภาพ, เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง