การพัฒนาเครื่องมือแจ้งเตือนสภาพอากาศร้อนจัดอย่างง่ายระดับชุมชน

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและทดลองใช้งานเครื่องมือแจ้งเตือนสภาพอากาศร้อนจัดอย่างง่ายเวอร์ชัน 1 เครื่องมือที่พัฒนาขึ้นมีองค์ประกอบหลัก ประกอบด้วย บอร์ดไมโครคอนโทรลเลอร์ (NodeMCU ESP8266) เซนเซอร์อุณหภูมิและความชื้นสัมพัทธ์ (DHT22) โมดูลฐานเวลาเสมือนจริง (Real Time Clock DS3231) Micro SD-Card Adapter/SDHC Card หน้าจอแสดงผล (Liquid Crystal Display 2004A) และ Breadboard-Shield โดยควบคุมการเชื่อมต่อและกำหนดเงื่อนไขชุดคำสั่งการทำงานด้วยโปรแกรม Adruino IDE เวอร์ชัน 1.8.16 เครื่องมือที่พัฒนาขึ้นนี้มีขนาดเล็ก น้ำหนักเบา พกพาและใช้งานได้สะดวก สามารถตรวจวัดอุณหภูมิได้ในช่วง 50 องศาเซลเซียส ความชื้นสัมพัทธ์ 0 ถึง 100 เปอร์เซ็นต์ และดัชนีความร้อน 50 องศาเซลเซียส ตามลำดับ เครื่องมือนี้แสดงระดับผลกระทบต่อสุขภาพจากดัชนีความร้อนแบบ Real time พร้อมทั้งส่งออกข้อมูลได้โดยตรงสู่เครื่องคอมพิวเตอร์ผ่าน SDHC Card ผลทดสอบการทำงานของเครื่องมือที่พัฒนาขึ้นเทียบกับเครื่องมือมาตรฐานด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัย พบว่า สามารถตรวจวัดและบันทึกได้ครบถ้วนและแสดงผลได้อย่างต่อเนื่อง ตามช่วงวันที่และเวลาทดสอบโดยไม่พบค่าต่ำหรือสูงผิดปกติเมื่อเทียบกับค่าที่วัดจากเครื่องมือมาตรฐาน อีกทั้งไม่ปรากฏข้อมูลขาดหาย มีความถูกต้อง 97.7 เปอร์เซ็นต์ และพบค่าความคลาดเคลื่อน RMSE=0.89 ซึ่งอยู่ในช่วงที่ยอมรับได้ ดังนั้น เครื่องมือแจ้งเตือนสภาพอากาศร้อนจัดนี้ นับเป็นเครื่องมืออย่างง่ายมีราคาถูกที่สามารถนำไปใช้ติดตามและตรวจวัดเพื่อใช้เป็นข้อมูลสำหรับสื่อสารเตือนภัยสภาพอากาศร้อนจัดให้แก่กลุ่มเสี่ยงและประชาชนทั่วไปในระดับพื้นที่ได้ เครื่องมือเวอร์ชัน 1 นี้ ได้นำไปทดลองใช้ใน 3 พื้นที่นำร่อง คือ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลเหล่าบัวบาน อำเภอเชียงยืน จังหวัดมหาสารคาม องค์การบริหารส่วนตำบลหัวทะเล อำเภอบำเหน็จณรงค์ จังหวัดชัยภูมิ และโรงเรียนบ้านอ่าวน้ำบ่อ อำเภอเมืองจังหวัดภูเก็ต ในช่วงเดือนมีนาคมถึงพฤษภาคม 2565 โดยใช้งานร่วมกับชุดสื่อสารเตือนภัยสภาพอากาศร้อนจัด ประกอบด้วย ป้ายไฟอิเล็กทรอนิกส์ โปสเตอร์ แผ่นพับ อินโฟกราฟิก แผ่นป้ายไวนิล ชุดความรู้เรื่อง สภาพอากาศร้อนจัด บทความประกาศ และ YouTube โดยกลไกการดำเนินงานมีขั้นตอน ดังนี้ 1) การชี้แจงรายละเอียดโครงการให้กับผู้ที่เกี่ยวข้อง 2) ติดตั้งเครื่องมือและชุดสื่อสารเตือนภัย 3) จัดตั้งคณะทำงานและกำหนดหน้าที่รับผิดชอบ 4) ให้ความรู้ด้านการสื่อสารเตือนภัยอากาศร้อนจัด 5) การอ่านค่าแปรผล 6) การส่งต่อข้อมูลผ่าน Line แอบพลิเคชัน 7) การสื่อสารเตือนภัยผ่านช่องทางต่างๆ และ 8) การรายงานผล นอกจากนี้ การประเมินความรู้เกี่ยวกับผลกระทบต่อสุขภาพจากสภาพอากาศร้อนจัดในกลุ่มนักเรียน (N=144) พบว่า มีความรู้ระดับสูง (>90 เปอร์เซ็นต์) และประชาชน (N=110) พบว่า กลุ่มตัวอย่างมีความรู้ในระดับปานกลางถึงสูง แต่ยังขาดความเข้าใจเรื่องความสำคัญของการดื่มน้ำ ในส่วนการประเมินทัศนคติ พบว่า นักเรียนส่วนใหญ่มีค่าอยู่ระดับปานกลาง (ค่าเฉลี่ย 1.68-2.67) ส่วนกลุ่มประชาชนอยู่ในระดับมาก แต่ต้องสร้างความเข้าใจประเด็นโรคลมร้อนเพิ่มเติม นอกจากนี้ การประเมินความรู้เรื่องการใช้งานเครื่องมือในกลุ่มบุคลากร (N=36) พบว่า มีความรู้ระดับสูง แต่มีความเข้าใจคลาดเคลื่อนเรื่องสถานีติดตั้งเครื่องมือและเครื่องสำรองไฟ ในส่วนความพึงพอใจ พบว่า มีความพึงพอใจระดับมาก โดยเฉพาะการบันทึกข้อมูลแบบอัตโนมัติ ขนาดเล็ก และมีความแข็งแรงทนทานเครื่องมือเวอร์ชัน 1 ได้ถูกนำมาพัฒนาเพิ่มเติมเป็นเครื่องมือ Prototype 2 ที่มีองค์ประกอบหลักเสมือนกับเครื่องมือเวอร์ชัน 1 ยกเว้นหน้าจอแสดงผลที่เปลี่ยนจาก Liquid Crystal Display 2004A มาเป็น LCD module ILI9488 TFT ภายใต้เงื่อนไขการแสดงผลได้ทั้งอุณหภูมิ ความชื้นสัมพัทธ์ ดัชนีความร้อน และอุณหภูมิเวตบัลบ์โกลบ เครื่องมือนี้มีขนาดใหญ่กว่าเวอร์ชันแรกเล็กน้อย เนื่องจากมีขนาดหน้าจอที่ใหญ่ขึ้นแต่ยังมีน้ำหนักเบาและใช้งานได้สะดวกเช่นเดิม เครื่องมือ Prototype 2 สามารถตรวจวัดอุณหภูมิได้ในช่วง 50 องศาเซลเซียส ความชื้นสัมพัทธ์ 0 ถึง 100 เปอร์เซ็นต์ ดัชนีความร้อน 50 องศาเซลเซียส และอุณหภูมิเวตบัลบ์โกลบ 32 องศาเซลเซียส ตามลำดับ ทั้งนี้ สมการประมาณค่าอุณหภูมิเวตบัลบ์โกลบจากดัชนีความร้อน เป็นการเก็บข้อมูลใน 5 ภูมิภาค จำนวน 16 จังหวัด ซึ่งสมการที่ถูกนำมาบรรจุในเครื่องมือ Prototype 2 คือ Y = 0.36628511 * X +14.195533 (R2=0.90; p-value 0.001) แต่อย่างไรก็ตาม ควรทำการทดสอบเพิ่มเติมให้ครอบคลุมทุกฤดูกาลในหลายภูมิภาคคำสำคัญ : การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ; สภาพอากาศร้อนจัด; เครื่องมืออย่างง่าย; ผลกระทบต่อสุขภาพ

คำสำคัญ