การบริหารจัดการน้ำในพื้นที่ลุ่มน้ำมูลตอนล่างจังหวัดอุบลราชธานี

บทคัดย่อ

การบริหารจัดการน้ำในพื้นที่ลุ่มน้ำมูลตอนล่าง จังหวัดอุบลราชธานี มีการบริหารจัดการน้ำแบบชลประทานโดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหน่วยงานภาครัฐหลายหน่วยงาน มีการถ่ายโอนน้ำชลประทานให้กับหน่วยงานในท้องถิ่น งานด้านการบริหารจัดการน้ำที่มีเด่นชัดคือ ระบบชลประทานระบบท่อขององค์การบริหารส่วนจังหวัดอุบลราชธานี ชลประทานของเขื่อนสิรินธร และระบบชลประทานของทหาร มีการรวมกลุ่มของเกษตรกรเพื่อใช้น้ำและกำหนดกฎ กติกา ระเบียบการใช้น้ำร่วมกัน ปัญหาการจัดการน้ำเพื่อการเกษตรของจังหวัดอุบลราชธานี คือ ขาดการบูรณาการความร่วมมือของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ส่วนแนวทางการจัดการน้ำเพื่อการเกษตร พบว่ามีการกำหนดขอบเขตเกี่ยวกับผู้ใช้ทรัพยากร กำหนดกฎระเบียบการใช้และดูแลน้ำ มีกระบวนการส่งเสริมการให้ผู้มีส่วนได้เสียมีส่วนร่วมตัดสินใจ มีกลไกการติดตามกำกับดูแลที่มีประสิทธิผล มีกระบวนการลงโทษอย่างเป็นขั้นตอน และมีกลไกจัดการความขัดแย้งร่วมกัน เน้นการมีส่วนร่วมของประชาชนเป็นหลัก โดยจัดตั้งกลุ่มผู้ใช้น้ำภาคการเกษตร หรือคณะกรรมการจัดการน้ำเพื่อการเกษตรในพื้นที่ การจัดสรรทรัพยากรน้ำในลักษณะกลุ่มเกษตรกรแต่ละอำเภอที่เป็นระบบ และมีประสิทธิภาพ โดยการตกลงทำบันทึกความเข้าใจหรือเอ็มโอยู (Memorandum Of Understanding: MOU) การใช้น้ำร่วมกัน ระหว่างพื้นที่ต้นน้ำ พื้นที่กลางน้ำ และพื้นที่ปลายน้ำ โดยร่วมกับองค์การบริหารส่วนจังหวัดอุบลราชธานีและโครงการชลประทานอุบลราชธานี เพื่อแก้ปัญหาขาดแคลนน้ำและกักเก็บน้ำในช่วงฤดูน้ำหลากให้กับเกษตรกร การบริหารจัดการน้ำดื่ม และน้ำประปาในพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานี พบว่า การวิเคราะห์คุณภาพน้ำดื่ม และน้ำประปา ทั้งหมด 10 พารามิเตอร์ ดังนี้ ค่าสี ความขุ่น ค่าความเป็นกรด-ด่าง ค่าความกระด้างทั้งหมด ของแข็งละลายน้ำทั้งหมด ซัลเฟต ไนเตรต คอลไรด์ เหล็ก แมงกานีส และโคลิฟอร์มแบคทีเรีย ในระบบการผลิตประปาหมู่บ้านในเขตพื้นที่รับผิดชอบของจังหวัดอุบลราชธานี จำนวน 41 แห่ง ในพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานี สำนักงานองค์การบริหารส่วนจังหวัด สำนักงานองค์การบริหารส่วนตำบล เทศบาลตำบล และเทศบาลเมือง ในเขตพื้นที่อำเภอเมืองอุบลราชธานี อำเภอวารินชำราบ อำเภอตาลสุม อำเภอพิบูลมังสาหาร อำเภอสิรินธร อำเภอโขงเจียม อำเภอสว่างวีระวงศ์ และอำเภอดอนมดแดง พบว่า คุณภาพน้ำดื่มผ่านเกณฑ์มาตรฐานที่กำหนด ตามเกณฑ์มาตรฐานน้ำบริโภคโดยองค์กรอนามัยโลก พ.ศ. 2539 และน้ำประปามีค่าความกระด้างทั้งหมด ของแข็งละลายน้ำ ไนเตรต และโคลิฟอร์มแบคทีเรีย บางจุดไม่ผ่านเกณฑ์มาตรฐานที่กำหนด ตามเกณฑ์มาตรฐานน้ำบริโภคโดยองค์กรอนามัยโลก พ.ศ. 2539 การที่จะนำน้ำประปามามาใช้ประโยชน์ในการอุปโภค-บริโภคควรมีการปรับปรุงคุณภาพน้ำก่อนเสมอ ผลการสำรวจความคิดเห็นของประชาชนผู้ใช้น้ำประปาหมู่บ้านเกี่ยวกับการบริหารกิจการประปาหมู่บ้าน จำนวน 41 ชุด ผู้ใช้น้ำมีความคิดเห็นเกี่ยวกับปัจจัยที่มีผลต่อความสำเร็จของการบริหารกิจการหมู่บ้าน ด้านคณะกรรมการประปาหมู่บ้านโดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณาในแต่ละประเด็น พบว่า ผู้ใช้น้ำมีข้อเสนอแนะ ได้แก่ 1.น้ำประปามีกลิ่นคลอรีนเป็นบางครั้ง 2.เวลาท่อแตก-ท่อรั่วต้องปิดน้ำหลายชั่วโมงในการซ่อมท่อ 3.มิเตอร์อยู่ในระดับต่ำสามารถท่วมได้ ควรยกมิเตอร์น้ำให้สูงขึ้น 4.มิเตอร์น้ำมีสภาพการใช้งานมานานตัวเลขมีสภาพเป็นสีดำทำให้อ่านตัวเลขผิดพลาด 5.ควรระบายตะกอนที่ตกค้างบริเวณปลายท่อเดือนละครั้ง 6.ควรมีการรณรงค์ให้ผู้ใช้น้ำใช้น้ำอย่างประหยัด และควรมีภาชนะกักเก็บน้ำสำรองไว้ในครอบครัวที่พอควร 7.ควรมีการจัดการเตรียมทรัพยากรบุคคล เพื่อมาทดแทนคณะกรรมการ โดยการจัดเข้ารับการฝึกอบรม การจัดการน้ำเสียของพื้นที่ลุ่มน้ำมูลตอนล่างจังหวัดอุบลราชธานี และแนวทางการจัดการน้ำเสียที่เหมาะสมของน้ำเสียชุมชน น้ำเสียเกษตรกรรม น้ำเสียอุตสาหกรรม และน้ำเสียจากแหล่งท่องเที่ยว รวบรวมข้อมูล พบว่า มีระบบบำบัดน้ำเสียชุมชนขนาดใหญ่ 2 แห่ง คือ เทศบาลนครอุบลราชธานีและเทศบาลเมืองวารินชำราบ เทศบาลที่ไม่ใช้ระบบบําบัดน้ำเสียรวมแต่ใช้การติดตั้งถังดักไขมันกับบ้านเรือนและร้านค้าในการบําบัดน้ำเสียชุมชน สำหรับโรงงานอุตสาหกรรมขนาดใหญ่มีการติดตั้งระบบบำบัดน้ำเสียตามที่กฎหมายกำหนด แหล่งท่องเที่ยวมีการติดตั้งถังดักไขมันแต่ยังไม่ครอบคลุมทุกพื้นที่ มีการปล่อยน้ำเสียลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติ สำหรับน้ำเสียจากการเกษตรยังไม่มีการบำบัดน้ำเสียที่ถูกต้อง สำหรับแนวทางในการจัดการน้ำเสียต้องมีนโยบายและโครงการต่าง ๆ เกี่ยวกับการจัดการน้ำเสียที่ชัดเจน การพิจารณากฎหมายที่สอดคล้องกับปัญหาและการปฏิบัติงานด้านการจัดการน้ำเสียได้ การบริหารจัดการน้ำเสียของเทศบาลสามารถทำให้คุณภาพน้ำในแหล่งน้ำธรรมชาติอยู่ในเกณฑ์ดี ปัจจัยที่มีผลต่อการจัดการน้ำเสีย ได้แก่ ผู้บริหารมีวิสัยทัศน์และให้ความสำคัญกับสิ่งแวดล้อม มีจัดสรรงบประมาณเพียงพอ มีหน่วยงานรับผิดชอบอย่างชัดเจน มีนโยบาย/แผน/โครงการด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมที่ชัดเจน มีผู้นําชุมชนที่ดีประชาชนมีส่วนร่วมตั้งแต่การรับรู้ถึงปัญหา ร่วมตัดสินใจ เข้าร่วมกิจกรรมต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับการจัดการน้ำเสีย ผู้ประกอบการมีความรับผิดชอบต่อสังคม ปฏิบัติตามกฎระเบียบที่ดีของสังคม บทเรียนสำหรับพื้นที่อื่นๆ ได้แก่ การมีวิสัยทัศน์และความมุ่งมั่น ทุ่มเท ความกระตือรือร้นของผู้บริหารต่อการจัดการน้ำเสีย มีระบบการบริหารจัดการที่ดี สร้างแรงจูงใจด้านการจัดการน้ำเสียให้แก่ประชาชน สร้างความสัมพันธ์อันดีระหว่างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกับประชาชน ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน และการสร้างชุมชนเข้มแข็ง กฎหมายสิ่งแวดล้อมที่ใช้บังคับมีอยู่หลายฉบับและมีเป็นจำนวนมาก โดยกฎหมายที่เกี่ยวกับการบริหารจัดการน้ำไม่ว่าจะเป็นคุณภาพน้ำ ความมั่นคงของน้ำภาคการผลิต การอนุรักษ์ การมีส่วนร่วมของประชาชนจะเกี่ยวข้องอยู่ในกฎหมายสิ่งแวดล้อมหลายฉบับซึ่งมีการทับซ้อนในเรื่องการใช้อำนาจหน้าที่ของเจ้าหน้าที่รัฐและกฎหมายสิ่งแวดล้อมเกี่ยวกับการบริหารจัดการน้ำภาคอุตสาหกรรมยังไม่มีแนวทางปฏิบัติที่ชัดเจนดังนั้นจึงเห็นได้ว่าแม่น้ำมูลมีความสำคัญกับท้องถิ่นแม่น้ำมูลนั้นเป็นแม่น้ำสายหลักของจังหวัดอุบลราชธานีที่มีความสำคัญมากเนื่องจากใช้น้ำทั้งในภาคครัวเรือน เกษตรกรรมและอุตสาหกรรมการคาดการณ์ปริมาณความต้องการใช้น้ำเพื่อการอุปโภค-บริโภค และน้ำเพื่อการเกษตรกรรม ในพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานี โดยใช้แบบจำลองทางคณิตศาสตร์ในการคาดประมาณจำนวนประชากรในอนาคตและคาดการณ์ปริมาณการใช้น้ำเพื่ออุปโภค บริโภคและน้ำเพื่อการเกษตรกรรม ผลการศึกษาแสดงดังสมการ จากการศึกษาความต้องการใช้น้ำเพื่อการอุปโภค-บริโภค และน้ำเพื่อการเกษตรกรรม ในพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานีพบว่า ใน พ.ศ. 2564 - พ.ศ.2568 ต้องการใช้น้ำเพื่อการอุปโภค-บริโภค น้ำของโรงงานอุตสาหกรรม และน้ำเพื่อการเกษตรกรรม คือ 1874.46 ล้านลูกบาศก์เมตร 1879.59 ล้านลูกบาศก์เมตร 1881.22 ล้านลูกบาศก์เมตร 1891.13 ล้านลูกบาศก์เมตร และ 1892.78 ล้านลูกบาศก์เมตร ตามลำดับ โดยพบว่าแนวโน้มความต้องการใช้น้ำมีการเพิ่มขึ้น

คำสำคัญ