ชุดเทคโนโลยีสำหรับการใช้เครื่องปักดำเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตต้นกล้าและเมล็ดพันธุ์ข้าว

บทคัดย่อ

การปลูกข้าวโดยใช้เครื่องปักดำเป็นสิ่งจำเป็นในงานผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว เพราะควบคุมข้าวเรื้อได้ดีงานวิจัยนี้ได้ทำการศึกษาหาชุดเทคโนโลยีที่เหมาะสมในการเพาะกล้าเชิงพาณิชย์ และหาวิธีประยุกต์เพื่อผลิตเมล็ดพันธุ์คัด ตลอดจนกำจัดข้าวเรื้อเพื่อเพิ่มความบริสุทธิ์ของเมล็ดพันธุ์ข้าว โดยแบ่งงานวิจัยเป็น 3 โครงการ โครงการที่ 1 การจัดการเทคโนโลยีการเพาะกล้าและกำจัดข้าวเรื้อในแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว มี 5 กิจกรรม ได้แก่ 1. ศึกษาชนิดของวัสดุปลูกที่ใช้ทดแทนแกลบเผาและอัตราส่วนที่เหมาะสมในการเพาะกล้าสำหรับเครื่องปักดำ 2. ศึกษาผลของการบ่มเมล็ดในกระบะเพาะในสภาพแวดล้อมที่ต่างกัน 3. การกำจัดข้าวเรื้อพร้อมวัชพืชในในแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว 4. ศึกษาเทคโนโลยีการเพาะกล้าและการปลูกข้าวพันธุ์คัดแบบรวงต่อแถวด้วยเครื่องปักดำ และ5. การถ่ายทอดและทดสอบชุดเทคโนโลยีการเพาะกล้าบนลานดินในกลุ่มผู้ประกอบการเพาะกล้า โครงการวิจัยที่ 2 การจัดการโรคข้าวที่สำคัญในกระบะเพาะกล้าเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว มี 4 กิจกรรม ได้แก่ 1. การสำรวจ แหล่งที่มา และความสำคัญของเชื้อสาเหตุที่ทำให้เกิดโรคในกระบะเพาะกล้า 2. การคัดเลือกสารป้องกันกำจัดที่มีประสิทธิภาพ ในการยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อราสาเหตุโรคข้าวที่สำคัญในกระบะเพาะกล้าในสภาพห้องปฏิบัติการ 3. การควบคุมโรคกล้าเน่าในกระบะเพาะกล้าในสภาพโรงเรือน และ 4. การควบคุมโรคกล้าเน่าในกระบะเพาะกล้าในสภาพแปลงเพาะกล้า โครงการที่ 3 การจัดการแมลงศัตรูข้าวในแปลงเพาะกล้าและแปลงปลูกที่ใช้เครื่องปักดำ มี 3 กิจกรรม ได้แก่ 1. การสำรวจชนิดและปริมาณของแมลงศัตรูข้าวที่ระบาดในแปลงเพาะกล้าในสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกัน 2. การทดสอบประสิทธิภาพของสารฆ่าแมลงโดยวิธีคลุกเมล็ดพันธุ์ และ3. การทดสอบวิธีการใช้สารฆ่าแมลงเพื่อป้องกันแมลงศัตรูข้าวในระยะกล้า ผลการทดลอง พบว่า ชานอ้อยเผาเป็นวัสดุเพาะกล้าที่สามารถทดแทนแกลบเผาได้ดี ข้าวลีบหมักหรือซังข้าวโพดหมักเหมาะสำหรับเอามาผสมกับชานอ้อยเผาหรือแกลบเผา ไม่เหมาะที่จะใช้เป็นวัสดุเพาะเพียงอย่างเดียว แปลงเพาะกล้าแบบลานดินจะให้แผ่นกล้าที่สมบูรณ์ และแข็งแรงดีกว่าแบบแปลงนาที่มีการขังน้ำ แต่วัสดุที่ใช้จำเป็นต้องผสมดินในอัตรา 3 : 1 การบ่มกองกระบะเพาะข้าวเป็นเวลา 2 วันภายหลังโรยเมล็ด มีความจำเป็นในช่วงที่อากาศหนาวเย็น เพื่อช่วยเพิ่มอุณหภูมิให้สูงขึ้น แต่ไม่ควรบ่มกองในช่วงอากาศร้อน ส่วนฤดูฝนลดเวลาบ่มกองกระบะเหลือเพียง 1 วัน วิธีกำจัดข้าวเรื้อและวัชพืชที่ได้ผลดีสุดคือ วิธีการฉีดพ่นด้วยเพรททิลาคลอร์ภายหลังปักดำไม่เกิน 3 วันเพื่อป้องกันไม่ให้วัชพืชงอก และกำจัดข้าวเรื้อพร้อมวัชพืชอีกครั้งโดยการไถกลบด้วยเครื่อง Rotary weeder ภายหลังปักดำ 14 วัน หรือหว่านอ๊อกซาไดอากิลคลุกทรายภายหลังปักดำ 10 วัน การปลูกข้าวพันธุ์คัดโดยวิธีโรยเมล็ดในกระบะ 1 รวง ต่อ 2 แถว วัสดุเพาะกล้าที่ดีที่สุดคือชานอ้อยเผาผสมดิน อัตรา 3 : 1 อายุกล้าที่เหมาะสมสำหรับปักดำ คือ 22 วัน วิธีนี้สามารถประหยัดแรงงานและเวลาในการปลูกดีกว่าวิธีปักดำแบบเดิม แต่ยังมีข้อจำกัดในเรื่องประสิทธิภาพของเครื่องปักดำสำหรับการนำไปใช้ โรคข้าวที่สำคัญและพบมากสุดในกระบะเพาะในเขตชลประทาน คือ โรคกล้าเน่า สาเหตุจากเชื้อรา C. lunata, B. oryzae, Fusarium spp., F. semitectum, F. fujikuroi, F. oxysporum, Alternaria alternata, Sarocladium sp. และ Rhizopus sp. รองลงมาคือ โรคถอดฝักดาบ สาเหตุจากเชื้อรา F. fujikuroi และต้นกล้าข้าวในกระบะแห้งตาย สาเหตุจากเชื้อรา Sclerotium sp. เชื้อราดังกล่าวทำให้วัสดุปลูก และดินใต้กระบะเกิดการสะสมของเชื้อในแปลงกล้าได้ สารที่มีประสิทธิภาพยับยั้งเชื้อราสาเหตุโรคหลายชนิด (broad spectum) ในห้องปฏิบัติการ ได้แก่ ครีโซซิมเมทิล+อีพ๊อกซี่โคนาโซล เฮกซาโคนาโซล หัวเชื้อสดเชื้อราT. harzianum ทีบูโคนาโซล+ไตรฟรอกซีสโตรบิน และคาร์เบนดาซิม ตามลำดับ สารที่มีประสิทธิภาพในการควบคุมโรคกล้าเน่าในแปลงเพาะกล้า และไม่มีผลกระทบต่อการเจริญเติบโตของต้นกล้าข้าว ได้แก่ คาร์เบนดาซิม และหัวเชื้อสดเชื้อรา T. harzianum วิธีการที่เหมาะสม คือ การพ่นคาร์เบนดาซิม 2 ครั้ง ก่อนกลบวัสดุปลูกและหลังเปิดซาแลน หรือพ่นคาร์เบนดาซิมก่อนกลบวัสดุปลูกและพ่นหัวเชื้อสด T. harzianum หลังเปิดซาแลน รองลงมา คือ การพ่นหัวเชื้อสด T. harzianum 2 ครั้งก่อนกลบวัสดุเพาะกล้าและหลังเปิดซาแลน ในการวางกระบะเพาะกล้าในสภาพลานดิน พบการเกิดโรคน้อยกว่าการวางในสภาพแปลงนาน้ำขัง 8 - 14 เปอร์เซ็นต์ แมลงศัตรูข้าวที่พบมากสุดในแปลงเพาะกล้า คือ เพลี้ยไฟ มีเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล เพลี้ยกระโดดหลังขาว เพลี้ยจักจั่นสีเขียว เพลี้ยจักจั่นปีกลายหยัก หนอนกระทู้กล้า และผีเสื้อหนอนกอข้าวในบางพื้นที่ วิธีป้องกันเพลี้ยไฟในระยะกล้าที่มีประสิทธิภาพดีสุด คือ การคลุกเมล็ด และแช่เมล็ดพันธุ์ข้าวด้วยสารไธอะมีโทแซมและอิมิดาคลอพริด สามารถควบคุมตั้งแต่ระยะตกกล้าจนถึงระยะ 7 วันภายหลังปักดำ สารทั้งสองชนิดไม่มีผลกระทบต่อความงอก ความยาวลำต้น และความยาวรากของต้นกล้า ได้มีการถ่ายทอดชุดเทคโนโลยีการเพาะกล้าบนลานดิน โดยจัดฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ ให้แก่กลุ่มผู้ประกอบการเพาะกล้าและผู้รวบรวมและผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวใน 14 จังหวัดของภาคเหนือตอนล่างและภาคกลางจำนวนทั้งสิ้น 158 คน และจัดทำต้นแบบแปลงเพาะกล้าแบบลานดินใน 5 จังหวัด เพื่อเป็นขยายผลเทคโนโลยีการเพาะกล้าบนลานดินสู่ผู้ประกอบการในพื้นที่ใกล้เคียง

คำสำคัญ