การต่อยอดโครงการส่งเสริมพลังงานทดแทนโดยการผลิตแก๊สชีวภาพเพื่อใช้ประโยชน์ในชุมชนระดับครัวเรือนตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงในเขต จังหวัดมหาสารคาม

บทคัดย่อ

การผลิตก๊าซชีวภาพจากมูลของสัตว์เลี้ยงในชุมชน เพื่อใช้ทดแทนเชื้อเพลิง LPG ในระดับครัวเรือน โดยใช้ถุงหมักแบบพลาสติกแอลดีพีอีขนาด 8 ลูกบาศก์เมตร จัดทำบ่อหมักจำนวน 64 บ่อหมัก คือมูลของ สุกร โค กระบือ โดยทำการติดตั้งบ่อก๊าซชีวภาพในเขต ตำบลแก่งเลิงจานอำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม เพื่อให้ชุมชนสามารถใช้ประโยชน์ได้จริงจากงานวิจัยดังกล่าว ขั้นตอนการวิจัยเริ่มต้นจากการเติมมูลในปริมาณที่เท่ากันทั้ง 64 บ่อหมัก เติมน้ำแบบกะและไม่มีการเติมสารเร่งปฏิกิริยาใดๆทั้งสิ้น หลังจากที่เติมมูลแล้วจะเข้าสู่กระบวนการย่อยสลายจนเกิดเป็นก๊าซชีวภาพ จากนั้นทำการวิเคราะห์เพื่อหาองค์ประกอบของก๊าซชีวภาพที่ได้จากมูลของ สุกร โค และกระบือ ที่หมักในสภาวะไร้อากาศ โดยใช้เครื่องวิเคราะห์ก๊าซชีวภาพ และวัดปริมาตรก๊าซชีวภาพที่เกิดขึ้นในระบบเป็นเวลา 1 วัน ทำการวัดปริมาตรก๊าซชีวภาพรายชั่วโมงโดยวิธีการแทนที่น้ำ ผลการวิเคราะห์พบว่าองค์ประกอบของก๊าซชีวภาพที่ได้จากมูลสุกร ประกอบด้วย มีเทน (CH4) 54.7% , คาร์บอนไดออกไซน์ (CO2) 34.72%, ออกซิเจน (O2) 0.17%, ไฮโดรเจนซัลไฟด์ (H2S) 190.75 ppm และพบก๊าซอื่นๆ10.4% องค์ประกอบของก๊าซชีวภาพที่ได้จากมูลโค ประกอบด้วย CH4 54.3%, CO2 41.4%, O2 0.02%, H2S 24.5 ppm และพบก๊าซอื่นๆ 4.15% องค์ประกอบของก๊าซชีวภาพที่ได้จากมูลกระบือ ประกอบด้วย CH4 53.8%, CO2 33.85%, O2 0.22%, H2S 162 ppm และพบก๊าซอื่นๆ12.05% พบว่าปริมาตรก๊าซชีวภาพที่เกิดขึ้นต่อวันจากการหมักมูลสุกร โค กระบือ คือ 2.21 1.71 และ 2.30 m3 ตามลำดับ ขณะเดียวกันคณะผู้วิจัยได้ดำเนินโครงการ "การต่อยอดโครงการส่งเสริมพลังงานทดแทนโดยการผลิตแก๊สชีวภาพเพื่อใช้ประโยชน์ในชุมชนระดับครัวเรือนตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงในเขต จังหวัดมหาสารคาม" ซึ่งดำเนินการในพื้นที่ อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม จำนวน 15 ชุมชน โดยใช้เทคโนโลยีที่มีต้นทุนต่ำและเหมาะกับเกษตรกรรายย่อย คือ การทำบ่อหมักก๊าซชีวภาพด้วยถุงแอลดีพีอีขนาด 7-8 ลูกบาศก์เมตร ซึ่งนอกจากจะช่วยบำบัดของเสียจากฟาร์มแล้ว ยังได้ก๊าซมีเทนสำหรับหุงต้ม และได้กากที่ผ่านการย่อยสลายแล้วมาใช้เป็นปุ๋ยอินทรีย์อีกด้วย ปรากฏว่า มีเกษตรกรรายย่อยที่ทำปศุสัตว์และมีสัตว์เลี้ยงในฟาร์มรายละ 20-30 ตัว ให้ความสนใจและให้โครงการไปจัดฝึกอบรม พร้อมฝึกปฏิบัติ/สาธิตมีจำนวนดังนี้ กลุ่มเกษตรกร จำนวนผู้เข้าอบรม จำนวนบ่อก๊าซชีวภาพ (บ่อ) 1* (ราย) จุดสาธิต เกษตรกรนำไปขยายผล 1. ผู้นำชุมชนและเกษตรกรผู้ทำปศุสัตว์ 49 18 8 2. เกษตรกรผู้เพาะเลี้ยงสัตว์รายย่อย 78 34 22 3. ผู้นำชุมชน 16 12 3 รวม 143 64 33 1*ในแต่ล่ะบ่อ จะได้ก๊าซชีวภาพสำหรับใช้หุงต้มแทนก๊าซ LPG ได้เดือนล่ะประมาณ 1 ถัง (360 บาทต่อเดือน) หลังการฝึกอบรม ทางโครงการได้ติดตามประเมินผลการดำเนินงานที่บ่อสาธิตในพื้นที่ต่างๆพบว่า เกษตรกรทุกรายพอใจเป็นอย่างสูงกับประโยชน์ที่ได้รับเนื่องจากสามารถใช้ทดแทนการใช้ก๊าชหุงต้มในครัวเรือนได้ ตัวอย่างเช่น เกษตรกรผู้เพาะเลี้ยงสัตว์รายย่อย ซึ่งเป็นรายแรกที่โครงการได้ส่งเสริมให้ความรู้ ปัจจุบันสามารถใช้ก๊าซจากบ่อหมักทดแทนก๊าซหุงต้มภายในครัวเรือนได้ 100% ซึ่งปรกติจะใช้ก๊าซ 1 ถังต่อเดือนหรือประมาณ 360 บาทประมาณได้ว่าภายใน 1 ปีสามารถลดรายจ่ายได้ 4,320 บาท ดังนั้นมีเกษตรกรที่จะนำเทคโนโลยีนี้ไปขยายผล 33 รายจะลดค่าใช้จ่ายได้ประมาณ 142,560 บาท/ปี ซึ่งในจำนวนนี้เกษตรกรจำนวน 33 รายได้เริ่มดำเนินการขยายผลแล้วอีก 9 รายอยู่ระหว่างการปรับปรุงพื้นที่และรอให้ฤดูเก็บเกี่ยวผลผลิตผ่านพ้นไปก่อนจึงจะเริ่มดำเนินการได้ ซึ่งนับว่าผลตอบแทนที่คุ่มค่าต่อการลงทุนมาก เพราะมีต้นทุนต่อการสร้างบ่อหมักก๊าซค่อนข้างต่ำเพียงบ่อล่ะ 3,100 บาท เกษตรกรรายย่อยสามารถสร้างบ่อก๊าซชีวภาพใช้ได้เองนอกจากจะลดค่าใช้จ่ายได้แล้วยังสามารถลดปัญหาเรื่องมลภาวะทางสิ่งแวดล้อมได้อีกด้วย และน้ำจากบ่อล้นสามารถนำไปใช้เป็นปุ๋ยปล่อยลงในแปลงนาได้โดยไม่มีกลิ่น

คำสำคัญ