โครงการวิจัยการศึกษาวิจัยการจัดการสมดุลธาตุอาหารพืชและคุณภาพดิน

บทคัดย่อ

เพื่อให้ได้เทคโนโลยีการจัดการดินและธาตุอาหารพืชตามค่าวิเคราะห์ดินและความต้องการของพืชแบบสมดุล และลดต้นทุนการใช้ปุ๋ยเคมี เพิ่มศักยภาพการใช้ปุ๋ยอินทรีย์ ปุ๋ยชีวภาพ วัสดุปรับปรุงดินในพื้นที่ให้เหมาะสมกับพืชแต่ละชนิดเพื่อให้มีระบบการผลิตพืชในพื้นที่ปลูกอย่างยั่งยืน จึงทำการศึกษาการจัดการสมดุลธาตุอาหารพืชในการผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ กระเจี๊ยบเขียว และอ้อย ในสภาพพื้นที่ต่างๆ ดังนี้ปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ในพื้นที่เป็นดินด่างชุดดินสมอทอด ที่ศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์ วางแผนการทดลองแบบ RCB มี 8 กรรมวิธี ๆ ละ 3 ซ้ำ ซึ่งเป็นการใส่ปุ๋ยเคมีร่วมกับมูลไก่ในอัตราต่างๆ เปรียบเทียบกับกรรมวิธีที่ไม่ใส่ปุ๋ย และกรรมวิธีที่ใส่ปุ๋ยเคมีเพียงอย่างเดียว ในปีแรกซึ่งไม่ได้ไถกลบเศษซากข้าวโพด พบว่า กรรมวิธีที่ไม่ใส่ปุ๋ยหรือแม้แต่กรรมวิธีที่ใส่ปุ๋ยเคมี 15-5-5 กิโลกรัม N-P2O5-K2O ต่อไร่ ทำให้ปริมาณธาตุอาหารในพื้นที่ขาดดุล ส่วนในปีที่ 2 เมื่อไถกลบเศษซากพืช พบว่า ไนโตรเจนและโพแทสเซียมในกรรมวิธีที่ไม่ใส่ปุ๋ยมีปริมาณเกินดุล แต่ฟอสฟอรัสยังมีปริมาณขาดดุล เช่นเดียวกับกรรมวิธีที่ใส่ปุ๋ยเคมี 15-5-5 กิโลกรัม N-P2O5-K2O ต่อไร่ แต่การใส่ปุ๋ยเคมีร่วมกับการใส่มูลไก่ทำให้ธาตุอาหารในพื้นที่มีค่าเกินดุลหรือมีธาตุอาหารเหลือตกค้างในดินมากกว่าการใช้ปุ๋ยเคมีเพียงอย่างเดียวอย่างเห็นได้ชัด โดยใช้ปุ๋ยเคมี 6-3-3 กิโลกรัม N-P2O5-K2O ต่อไร่ ร่วมกับมูลไก่ 400 กิโลกรัมต่อไร่ ยังคงมีปริมาณธาตุอาหารเกินดุล และข้าวโพดให้ผลผลิตเฉลี่ยสูงที่สุด การผลิตกระเจี๊ยบเขียวที่ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรกาญจนบุรี ซึ่งดินมีความอุดมสมบูรณ์ปานกลาง pH มีค่า 7.2-7.8 โดยวางแผนการทดลองแบบ RCB ประกอบด้วย 9 กรรมวิธีๆละ 3 ซ้ำ เปรียบเทียบระหว่างการใส่ปุ๋ยเคมีตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร (GAP) ปุ๋ยเคมีตามค่าวิเคราะห์ดิน การใส่ปุ๋ยเคมีร่วมกับปุ๋ยพืชสดคือ โสนอัฟริกัน และร่วมกับปุ๋ยอินทรีย์ คือ มูลวัว พบว่า สมดุลไนโตรเจนทุกกรรมวิธีมีค่าเกินดุล ยกเว้น กรรมวิธีไม่ใส่ปุ๋ยและกรรมวิธีใช้ปุ๋ยเคมีอัตรา 9-4-6 กิโลกรัม N-P2O5-K2O ต่อไร่ร่วมกับโสนอัฟริกัน ที่ขาดดุลเท่ากับ 9.79 และ 1.13 กิโลกรัมNต่อไร่ ตามลำดับ สมดุลฟอสฟอรัสมีค่าเกินดุลทุกกรรมวิธีที่มีการใส่ปุ๋ยเคมี โดยเฉพาะหากมีการใส่ร่วมกับมูลวัว ส่วนสมดุลโพแทสเซียม มีค่าเกินดุลเล็กน้อยเมื่อใส่ปุ๋ยเคมีร่วมกับมูลวัว แต่หากใช้ไม่มีการใช้มูลวัวด้วย ทำให้โพแทสเซียมมีค่าขาดดุล นั่นคือ ปุ๋ยโพแทสเซียมอัตรา 6 กิโลกรัมK2Oต่อไร่ อย่างเดียว ยังไม่เพียงพอสำหรับการผลิตกระเจี๊ยบเขียวในพื้นที่ดังกล่าว โดยที่การใส่ปุ๋ยเคมีอัตรา 18-4-6 กิโลกรัม N-P2O5-K2O ต่อไร่ร่วมกับมูลวัวแห้ง ทำให้สมดุลธาตุอาหารเกินดุลและผลผลิตเฉลี่ยสูงสุด ซึ่งใกล้เคียงกับการใส่ปุ๋ยเคมีอัตรา 9-4-6 กิโลกรัม N-P2O5-K2O ต่อไร่ร่วมกับมูลวัว สำหรับการปลูกอ้อยในดินด่าง ชุดดินตาคลี จ.นครสวรรค์ วางแผนการทดลองแบบ RCB ประกอบด้วย 9 กรรมวิธีๆ ละ 3 ซ้ำ เปรียบเทียบระหว่างการใส่เฉพาะปุ๋ยเคมี และการใส่ปุ๋ยเคมีร่วมกับปุ๋ยอินทรีย์ (มูลไก่) อัตราต่างๆ กัน พบว่า ทั้งกรรมวิธีใส่ปุ๋ยเคมีตามค่าวิเคราะห์ดินอัตรา 6-3-3กิโลกรัม N-P2O5-K2O ต่อไร่ และตามวิธีเกษตรกรอัตรา 19-3.5-9กิโลกรัม N-P2O5-K2O ต่อไร่ ร่วมกับปุ๋ยอินทรีย์มูลไก่ ทำให้สมดุลธาตุอาหารในพื้นที่ มีค่าเกินดุลมากกว่าการใช้ปุ๋ยเคมีเพียงอย่างเดียว แสดงว่าการใส่เฉพาะปุ๋ยเคมี มีธาตุอาหารไนโตรเจนและฟอสฟอรัสไม่เพียงพอต่อความต้องการตั้งแต่เริ่มปลูกอ้อย ซึ่งการใส่ปุ๋ยเคมีอัตราครึ่งหนึ่งของอัตรา 6-3-3 กิโลกรัม N-P2O5-K2O ต่อไร่ ร่วมกับมูลไก่ในอัตรา 1,500 กิโลกรัมต่อไร่ ทำให้สมดุลธาตุอาหารไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียมในพื้นที่มีค่าเกินดุล และให้ผลผลิตซึ่งใกล้เคียงกับการใส่ปุ๋ยเคมีอัตรา6-3-3 กิโลกรัม N-P2O5-K2O ต่อไร่ร่วมกับมูลไก่อัตราเท่ากัน

คำสำคัญ