การพัฒนาออนโทโลยีความรู้วัฒนธรรมผ้าทอกลุ่มชาติพันธุ์ไทยเขมร
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาการใช้ความรู้วัฒนธรรมผ้าทอกลุ่มชาติพันธุ์ไทยเขมร 2) เพื่อศึกษาขอบเขตและโครงสร้างความรู้วัฒนธรรมผ้าทอกลุ่มชาติพันธุ์ไทยเขมร และ3) การพัฒนาออนโทโลยีความรู้วัฒนธรรมผ้าทอกลุ่มชาติพันธุ์ไทยเขมร ระเบียบวิธีวิจัยเป็นวิธีการวิจัยและพัฒนา การศึกษาประกอบด้วย 3 ส่วน คือ ส่วนที่ 1 การศึกษาการใช้ความรู้วัฒนธรรมผ้าทอกลุ่มชาติพันธุ์ไทยเขมร พื้นที่จังหวัดบุรีรัมย์ สุรินทร์และศรีสะเกษ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง กลุ่มตัวอย่าง 5 กลุ่ม คือ อาจารย์ นักวิชาการ ช่างทอผ้า ผู้ประกอบการธุรกิจ นักศึกษา จำนวน 36 คน ส่วนที่ 2 การวิเคราะห์ขอบเขตและโครงสร้างความรู้วัฒนธรรมผ้าทอกลุ่มชาติพันธุ์ไทยเขมร ด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหาจากเอกสาร กำหนดโครงสร้างความรู้ตามกรอบวัฒนธรรม จัดโครงสร้างความรู้และวิเคราะห์คุณลักษณะความรู้ด้วยฟาเซทของ Spiteri (1998) เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบวิเคราะห์เนื้อหา และส่วนที่ 3 การพัฒนาออนโทโลยีความรู้วัฒนธรรมผ้าทอกลุ่มชาติพันธุ์ไทยเขมร เป็นการนำผลการศึกษาส่วนที่ 2 มาพัฒนาตามแนวทางการพัฒนาออนโทโลยี Uschold and King (1996) และ Noy and McGuinness (2001) เครื่องมือที่ใช้ในการพัฒนา คือ Prot?g? หลังจากนั้นใช้ WIDOCO นำเสนอออนโทโลยีผ่านทางหน้าเพจ HTML ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้ การศึกษาการใช้ความรู้วัฒนธรรมผ้าทอกลุ่มชาติพันธุ์ไทยเขมร พบว่า วัตถุประสงค์การใช้ความรู้เป็นการใช้ตามบทบาทหน้าที่ของตนเอง เพื่อทำงานวิจัย เอกสารสรุปโครงการ รวบรวมองค์ความรู้สำหรับเป็นวิทยากรให้กับชุมชน เนื้อหาที่ใช้ คือ การผลิตเส้นไหม สี ลวดลาย เครื่องมือทอผ้า กระบวนการทอผ้าไหม ผลิตภัณฑ์ผ้าทอ วิถีชีวิตกับผ้าทอ ความเชื่อเกี่ยวกับผ้า ประเพณี แหล่งสารสนเทศที่ใช้ คือ แหล่งสารสนเทศอินเทอร์เน็ต เทคนิคการค้นคืนและเข้าถึงความรู้ คือ กำหนดคำค้นโดยใช้คำสำคัญ ปัญหาการใช้ความรู้คือ การกำหนดคำค้นบางคำเป็นคำเฉพาะของกลุ่มชาติพันธุ์ไทยเขมร ศัพท์เทคนิคหรือคำศัพท์เฉพาะด้านผ้าทำให้ไม่สามารถค้นคืนความรู้วัฒนธรรมผ้าทอกลุ่มชาติพันธุ์ไทยเขมรที่มีเนื้อหาตรงกับความต้องการการศึกษาขอบเขตและโครงสร้างความรู้วัฒนธรรมผ้าทอกลุ่มชาติพันธุ์ไทยเขมร พบว่า 1) การวิเคราะห์เนื้อหาทรัพยากรสารสนเทศทั้งหมด 78 รายการ มีทั้งหมด 2 หมวด 11 หมวดย่อย 35 หมู่ย่อย ประกอบด้วย 1) หมวดผ้าทอ มี 7 หมวดย่อย 23 หมู่ย่อย ประกอบด้วย หนอนไหม หม่อน สี ลวดลาย เครื่องมือทอผ้า กระบวนการทอผ้า ผ้า 2) หมวดวัฒนธรรมผ้าทอ มี 4 หมวดย่อย 12 หมู่ย่อย ประกอบด้วย การแต่งกาย พิธีกรรม ประเพณี ความเชื่อกับผ้าทอ และคุณลักษณะความรู้ ประกอบด้วย 1) Things จำนวน 1 คุณลักษณะ 2) Theory &Philosophy จำนวน 2 คุณลักษณะ 3) Kind จำนวน 9 คุณลักษณะ 4) Materials จำนวน 5 คุณลักษณะ 5) Properties จำนวน 1 คุณลักษณะ 6) Processes จำนวน 3 คุณลักษณะ 7) Operations จำนวน 2 คุณลักษณะ 8) Product จำนวน 3 คุณลักษณะ 9) Time จำนวน 2 คุณลักษณะการพัฒนาออนโทโลยีความรู้วัฒนธรรมผ้าทอกลุ่มชาติพันธุ์ไทยเขมร พบว่า คลาสหลัก 2 คลาส คลาสย่อย 17 คลาส ลักษณะความสัมพันธ์เชิงความหมาย จำนวน 18 ชนิดและคุณสมบัติ จำนวน 69 รายการ คือ 1) คลาสผ้าทอ คือ คลาสหนอนไหม คลาสหม่อน คลาสตัวทำลายต้นหม่อน คลาสเส้นไหม คลาสสี วัตถุดิบย้อมสี คลาสสารช่วยติด คลาสลวดลาย คลาสเครื่องมือทอผ้า คลาสกระบวนการทอผ้า คลาสเทคนิคการทอผ้า คลาสเทคนิคการแต่งผ้า คลาสผ้า และ 2) คลาสวัฒนธรรมผ้าทอ คลาสการแต่งกาย คลาสพิธีกรรม คลาสประเพณี คลาสความเชื่อ