การควบคุมแมลงและไรศัตรูเห็ดอย่างปลอดภัย ด้วยไอน้ำสมุนไพร: ชุมชนกลุ่มเกษตรเพาะเห็ด จังหวัดราชบุรี
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
โครงการวิจัยและนวัตกรรม เรื่อง การควบคุมแมลงและไรศัตรูเห็ดอย่างปลอดภัย ด้วยไอน้ำสมุนไพร:ชุมชนกลุ่มเกษตรเพาะเห็ด จังหวัดราชบุรี มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สร้างศูนย์การผลิตไอน้ำสมุนไพรสำหรับใช้ในการป้องกันกำจัดแมลงและไรศัตรูเห็ด สำหรับชุมชนอย่างน้อย 3 ชุมชน ในจังหวัดราชบุรี และ 2) สร้างเครือข่ายการป้องกันกำจัดแมลงและไรศัตรูเห็ดแบบผสมผสาน ในรูปแบบ “ปราชญ์ สู่ ปราชญ์” จากชุมชนที่เข้มแข็งสู่ชุมชนด้อยโอกาสด้านการผลิตไอน้ำสมุนไพร และเครือข่ายระหว่างชุมชนเกษตรกรเพาะเห็ด โดยมีการดำเนินกิจกรรมดังนี้ 1) การเตรียมความพร้อมการถ่ายทอดความรู้ 2) การอบรมหลักการควบคุมแมลงศัตรูพืชอย่างปลอดภัยด้วยไอน้ำสมุนไพร 3) การสร้างศูนย์การผลิตไอน้ำสมุนไพร และ 4) การติดตามผลิตผลของโครงการและการสรุปโครงการ ผลการทำกิจกรรมตามวัตถุประสงค์ พบว่า 1. การสร้างศูนย์การผลิตไอน้ำสมุนไพร ในชุมชนเพาะเห็ดทั้ง 3 ชุมชน ได้แก่ ศูนย์การเรียนรู้การผลิต ไอน้ำสมุนไพรชุมชนเพาะเห็ดวัดแก้ว ศูนย์การเรียนรู้การผลิตไอน้ำสมุนไพรชุมชนเพาะเห็ดหินกอง และศูนย์ การเรียนรู้การผลิตไอน้ำสมุนไพรชุมชนเพาะเห็ดหูหนูบ้านเชิงสะพาน จังหวัดราชบุรี โดยที่ตั้งของชุดกลั่นไอน้ำสมุนไพรในแต่ละชุมชนเป็นพื้นที่ของผู้นำชุมชน ซึ่งได้แต่งตั้งให้เป็นปราชญ์ชุมชนด้านนวัตกรรมการผลิตและ การใช้ไอน้ำสมุนไพรในการป้องกันกำจัดแมลงและไรศัตรูเห็ด รวมทั้งได้มีการจัดตั้งเป็นศูนย์การเรียนรู้ชุมชนที่มีการดำเนินงานโดยชุมชนเพื่อชุมชนอย่างแท้จริง สำหรับการดำเนินการถ่ายทอดเทคโนโลยีในครั้งนี้ เป็น การถ่ายทอดองค์ความรู้ในลักษณะของปราชญ์สู่ปราชญ์ จากปราชญ์ชุมชนต้นแบบสู่ปราชญ์รุ่นใหม่ของเกษตรกรกลุ่มเป้าหมาย ซึ่งจากการถ่ายทอดเทคโนโลยีในครั้งนี้ พบว่าผู้เข้าร่วมอบรมมีความพึงพอใจโดยรวมระดับมากที่สุด มีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.57-4.63 แสดงให้เห็นว่าการถ่ายทอดเทคโนโลยีในรูปแบบปราชญ์สู่ปราชญ์ในครั้งนี้ เป็นรูปแบบที่เหมาะสมสำหรับชุมชนเป้าหมาย 2. การสร้างเครือข่ายการป้องกันกำจัดศัตรูพืชแบบผสมผสาน จากชุมชนที่เข้มแข็งด้านเทคโนโลยีสู่ชุมชนด้อยโอกาสด้านการผลิตไอน้ำสมุนไพร โดยการสร้างเครือข่ายนี้ดำเนินการภายใต้การจัดงานวันถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตไอน้ำสมุนไพร-เครือข่ายที่ยั่งยืน (Field Day) เป็นการร่วมเสวนาระหว่างปราชญ์ชุมชนต้นแบบ ปราชญ์ชุมชนเป้าหมาย และหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง เพื่อหาแนวทางการจัดการความรู้การผลิตไอน้ำสมุนไพรอย่างยั่งยืน พบว่า 1) ศูนย์การเรียนรู้ฯ ต้องมีระบบการจัดการชุมชนที่ดี ผู้นำดีน่าเชื่อถือ มีความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างชุมชน และมีกระบวนการผลิตที่ได้มาตรฐาน 2) ศูนย์การเรียนรู้ฯ ต้องได้รับคำปรึกษาจากชุมชนต้นแบบและนักวิชาการอย่างใกล้ชิด 3) การสร้างความภาคภูมิใจต่อผลผลิตทางการเกษตรที่มีคุณภาพ ไม่มีผลกระทบต่อผู้บริโภค เกษตรกร และสภาพแวดล้อม 4) การสร้างความเข้มแข็งทั้งภายในชุมชนและระหว่างชุมชน ต้องมีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้องค์ความรู้ต่าง ๆ ทั้งทางด้านเทคโนโลยี เทคนิค ประสบการณ์ และ 5) การสร้างเกษตรกรรุ่นใหม่ สืบสานการดำเนินงานต่อ การกระจายอำนาจจากรุ่นสู่รุ่น ซึ่งการจัดกิจกรรมในครั้งนี้มีผู้เข้าร่วมกิจกรรม 130 คน เกษตรกรผู้เข้าร่วมกิจกรรมมีความพึงพอใจด้านการนำความรู้ไปใช้ให้เกิดประโยชน์ในระดับมากที่สุด คะแนนเฉลี่ยเท่ากับ 4.53?0.56 ขณะที่เจ้าหน้าที่ภาครัฐ/เอกชน มีความพึงพอใจด้านผู้เข้าร่วมสัมมนา/ถ่ายทอดประสบการณ์ระดับมากที่สุด คะแนนเฉลี่ยเท่ากับ 4.52?0.50 ส่วนความพึงพอใจในด้าน อื่น ๆ อยู่ในระดับมาก คะแนนเฉลี่ยเท่ากับ 4.29-4.48 จากการประเมินผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน พบว่า เกษตรกรเพาะเห็ด จังหวัดราชบุรี มากกว่า 150 ครัวเรือน ใช้ประโยชน์จากการเรียนรู้ในศูนย์เรียนรู้ชุมชนและเครือข่ายนวัตกรรมการผลิตไอน้ำสมุนไพร ทำให้มีต้นทุนการผลิตเห็ดน้อยลง สามารถลดค่าใช้จ่ายด้านสารกำจัดแมลงและไรศัตรูเห็ดได้มากกว่า 50% ขณะที่ผู้บริโภคเห็ดและผลิตภัณฑ์จากเห็ดทั่วประเทศ มีปลอดภัยจากการใช้สารเคมีเพื่อป้องกันกำจัดแมลงและไรศัตรูเห็ด คำสำคัญ: ปราชญ์สู่ปราชญ์ น้ำมันหอมระเหยจากพืช ชุมชนต้นแบบ ชุมชนเป้าหมาย เห็ด