การจัดการองค์ความรู้ภูมิปัญญาผ้าทอมือ : กรณีศึกษาบ้านหนองโก ตำบลดอนกอก อำเภอนาโพธิ์ จังหวัดบุรีรัมย์
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค?1) เพื่อศึกษาบริบทชุมชนในด?านการผลิตผ?าทอมือของบ?าน หนองโก ตําบลดอนกอก อําเภอนาโพธิ์ จังหวัดบุรีรัมย? 2)เพื่อศึกษากระบวนการเรียนรู?และการ ถ?ายทอดภูมิป?ญญาท?องถิ่นการผลิตผ?าทอมือบ?านหนองโก ตําบลดอนกอก อําเภอนาโพธิ์ จังหวัด บุรีรัมย? 3) เพื่อศึกษากระบวนการการจัดการความรู?ภูมิป?ญญาผ?าทอมือ บ?านหนองโก ตําบลดอน กอก อําเภอนาโพธิ์ จังหวัดบุรีรัมย? กลุ?มตัวอย?าง คือ กลุ?มผู?มีความเชี่ยวชาญด?านการทอผ?า เลือก แบบเจาะจงผู?ที่มีความชํานาญพิเศษในการทอผ?า โดยการทอผ?าไม?น?อยกว?า 10 ป?จํานวน 10 คน ผู?นํา ชุมชนที่เป?นทางการและไม?เป?นทางการจํานวน 5 คน ผู?เรียนรู? จํานวน 20 คน เครื่องมือที่ใช?ในการ วิจัย ในการศึกษาครั้งนี้ใช?วิธีการแบบผสมผสานวิธีการวิจัย โดยใช?การวิจัยเชิงคุณภาพเป?นหลัก และ ใช?วิธีการวิจัยเชิงปริมาณเป?นวิธีเสริม ผลการวิจัย พบว?ากลุ?มทอผ?าไหมบ?านหนองโกตําบลดอนกอก อําเภอนาโพธิ์ เป?นหนึ่งใน หมู?บ?านของอําเภอนาโพธิ์ที่มีชื่อเสียงด?านการทอผ?าไหมมัดหมี่ตีนแดงเป?นที่รู?จัก และคนในชุมชนได?ยึด อาชีพการทอผ?าไหมเป?นอาชีพหลัก การทอผ?าไหมจึงเป?นอุตสาหกรรมในครอบครัวและเป?นภูมิป?ญญา อย?างเดียวที่สามารถนํามาแก?ป?ญหาเศรษฐกิจและสังคมได? การทอผ?าได?รับการสืบทอดมาจากบรรพ บุรุษมีวัฒนธรรมที่เป?นเอกลักษณ?ของตนเอง สังคมของชาวบ?านหนองโกเป?นสังคมเครือญาติมีความ ผูกพันรักกันสูง อยู?รวมกันเป?นหมู?บ?านเล็ก จึงทําให?เกิดความรักความสามัคคีกัน กระบวนการเรียนรู?และถ?ายทอดภูมิป?ญญาผ?าทอของบ?านหนองโก มีประเด็นที่สําคัญดังนี้ 1) มูลเหตุจูงใจในการเรียนรู? ได?แก? ความภาคภูมิใจในความเป?นผ?ามัดหมี่ตีนแดง การมีทุนทาง วัฒนธรรม การมีทุนทางภูมิป?ญญา การมีผู?นํา/ปราชญ?ทางวัฒนธรรม การส?งเสริมผลิตภัณฑ?ชุมชน (OTOP) การผลิตเพื่อเสริมรายได?การบ?มเพาะ/กล?อมเกลาทางสังคมและวัฒนธรรม 2) ที่มาของ ความรู?ภูมิป?ญญาท?องถิ่นด?านผ?าไหมเกิดจากสิ่งแวดล?อมทางธรรมชาติตามสภาพภูมิศาสตร? ซึ่งเป?น แรงผลักดันที่ทําให?เกิดการทอผ?า เนื่องจากในพื้นที่บ?านหนองโก อยู?ในเขตอําเภอนาโพธิ์ และมีความ ค แห?งแล?ง 3) การถ?ายทอดความรู?ภูมิป?ญญาท?องถิ่นยังคงสืบทอดต?อๆกันมาและได?ดํารงรักษามาจนถึง ป?จจุบันด?วย มีกระบวนการเรียนรู?ที่สั่งสมมาตั้งแต?รุ?นพ?อรุ?นแม? การบอกเล?า จดจํา สังเกต ทําให? ลูกหลานเกิดความรักในอาชีพทําให?มีการสืบทอดมาจนถึงทุกวันนี้ การจัดการองค?ความรู?ภูมิป?ญญาด?านการทอผ?ามือ ผ?านกระบวนการจัดการความรู? 7 ขั้นตอนหลัก ได?แก? 1) การกําหนดความรู? เกิดจากผลิตภัณฑ?มีความต?องการของกลุ?ม 2) การสร?าง ความรู? เกิดจาการแลกเปลี่ยนความรู?ภายในชุมชนและการส?งเสริมจากหน?วยงานภายนอก 3) การ ประมวลความรู?เป?นหมวดหมู? ยังไม?มีขั้นตอนที่ชัดแจ?งอาศัยการสนับสนุนจากหน?วยงานภายนอก 4) การแลกเปลี่ยนความรู? อย?างไม?เป?นทางการผ?านการพูดคุยและปรึกษาหารือ 5) การจัดเก็บความรู? ส?วนใหญ?เป?นการจัดเก็บความรู?ในตัวบุคคล ขาดการจดบันทึกที่เป?นลายลักษณ?อักษร 6) การถ?ายทอด ความรู?ส?าวนใหญ?มีลักษณะอย?างไม?เป?นทางการ ผ?านสมาชิกภายในครัวเรือน และ 7) การนําความรู? ไปประยุกต?สร?างหลักสูตรหรือคู?มือในการเรียนรู?ให?กับโรงเรียนระดับประถมเพื่อนําไปเรียนรู? คําสําคัญ : การจัดการองค?ความรู? ผ?าทอ