การเพิ่มมูลค่าทุนทางวัฒนธรรมโดยใช้การท่องเที่ยวโดยชุมชนบนฐานอัตลักษณ์ของกลุ่มชาติพันธุ์ (ไทยวน-ไทยทรงดำ)เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตประชาชนในพื้นที่ตำบลสมอแข อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สารวจศักยภาพทุนทางวัฒนธรรมบนฐานอัตลักษณ์ชาติพันธุ์ไทยวนรองรับการท่องเที่ยวชุมชน 2) พัฒนารูปแบบผลิตภัณฑ์ของที่ระลึกสู่การเพิ่มมูลค่าผ้าทอไทยวนรองรับท่องเที่ยวชุมชน และ3) สร้างเส้นทางท่องเที่ยวชุมชนฐานวัฒนธรรมไทยวนเส้นทางใหม่พื้นที่ตาบลสมอแขอาเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพโดยใช้การปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมตั้งแต่เริ่มต้นจนกระทั่งสิ้นสุดงานวิจัยผ่านการร่วมคิด ร่วมทา ร่วมพัฒนา ร่วมประเมินผล ร่วมรับผลประโยชน์ร่วมและร่วมเสนอข้อเสนอเชิงนโยบาย กลุ่มเป้าหมายเลือกแบบเจาะจง (purposive selection) จานวน 60 คนซึ่งเป็นชาวไทยวนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ตาบลสมอแข (ไทยวน-สมอแข) มีขั้นตอนการวิจัย 8 ขั้นตอน ประกอบด้วย1) การประชุมวางแผนร่วมกับคณะทางาน 2) สารวจศักยภาพทุนทางวัฒนธรรมไทยวน-สมอแข 3) พัฒนารูปแบบผลิตภัณฑ์ของที่ระลึกจากผ้าทอไทยวนรองรับกรท่องเที่ยวชุมชนวิถีไทยวน 4) พัฒนาศักยภาพแกนนาชุมชนหลักสูตรการเพิ่มมูลค่าทุนทางวัฒนธรรมผ้าทอพื้นถิ่นไทยวนรองรับการท่องเที่ยวชุมชนไทยวน-สมอแข5) สร้างต้นแบบเส้นทางการท่องเที่ยวชุมชนบนฐานวัฒนธรรมไทยวน-สมอแข 6) ประเมินผลศักยภาพแหล่งท่องเที่ยวและถอดบทเรียน 7) แลกเปลี่ยนเรียนรู้ต้นแบบแห่งความสาเร็จด้านการจัดการท่องเที่ยวชุมชน 8)จัดทาสื่อประชาสัมพันธ์เผยแพร่ผลิตภัณฑ์และเส้นทางท่องเที่ยวชุมชนไทยวน-สมอแขเชิงรุกทั้งในและนอกพื้นที่ตาบลสมอแขผลการวิจัย พบว่า ไทยวน-สมอแข มีศักยภาพทุนทางวัฒนธรรมที่เป็นอัตลักษณ์รองรับการท่องเที่ยวชุมชนที่หลากหลาย ทั้งด้านประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมประเพณี ผ้าทอพื้นถิ่น ภาษาถิ่น อาหารถิ่น แหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตร-เชิงวัฒนธรรมที่หลากหลาย โบราณสถาน โบราณวัตถุ ที่มีศักยภาพสูงในการรองรับการท่องเที่ยวชุมชน อีกทั้ง ได้ต้นแบบผลิตภัณฑ์ใหม่ 7 ผลิตภัณฑ์เป็นของที่ระลึกสู่การเพิ่มมูลค่าผ้าทอไทยวนประกอบด้วยหัตถกรรมผ้าทอไทยวนด้นมือ 6 ผลิตภัณฑ์ และหัตถกรรมผ้าพิมพ์สีธรรมชาติ (Eco Printing) 1ผลิตภัณฑ์ และได้ต้นแบบเส้นทางการท่องเที่ยวชุมชนวิถีไทยวน-สมอแข 2 เส้นทางบนฐานแนวคิดการจัดการทุนทางวัฒนธรรม แนวคิดการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ แนวคิดเศรษฐกิจเชิงสร้างสรรค์ แนวคิดการท่องเที่ยวชุมชนอย่างยั่งยืนและแนวคิดเศรษฐกิจชีวภาพ-เศรษฐกิจหมุนเวียน-เศรษฐกิจสีเขียว ประกอบด้วย เส้นทางท่องเที่ยววัฒนธรรมวิถีไทยวน และเส้นทางท่องเที่ยวเชิงเกษตรหรือท่องเที่ยวเชิงสุขภาพวิถีไทยวนบนฐานเศรษฐกิจสีเขียว จากงานวิจัยนี้ สามารถสรุปบทเรียนการเพิ่มมูลค่าทุนทางวัฒนธรรมโดยใช้การท่องเที่ยวชุมชนบนฐานอัตลักษณ์ของกลุ่มชาติพันธุ์ไทยวนเพื่อสร้างอาชีพ สร้างรายได้และแก้ไขปัญหาความยากจนในระดับพื้นที่ชุมชนตาบลสมอแข ได้เป็นสมอแข โมเดล โดยมุ่งเน้น 1) สานพลังทั้งภาคีร่วมทั้งแนวดิ่งและแนวราบ ทุกกลุ่มทุกเพศ ทุกวัย 2) สะสม รวบรวม จัดการความรู้ทุนทางวัฒนธรรมไทยวนเพื่อนามาเพิ่มมูลค่าโดยใช้การท่องเที่ยวชุมชนเป็นตัวเชื่อมกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ สู่การพัฒนาผลิตภัณฑ์รูปแบบใหม่และกิจกรรมDIYทางการท่องเที่ยว 3) สร้างให้เกิดอาชีพใหม่และสร้างรายได้เสริมจากกิจกรรมการท่องเที่ยวและการพัฒนาผลิตภัณฑ์ของที่ระลึกรูปแบบใหม่ 4) สื่อสารผ่านสื่อสาธารณะหลากหลายช่องทาง 5) ทุกภาคส่วนมีส่วนร่วมดาเนินการ 6) ยึดฐานอัตลักษณ์วัฒนธรรมไทยวน-สมอแขสู่การพัฒนาทุกมิติ 7) แลกเปลี่ยนเรียนรู้สร้างเครือข่ายท่องเที่ยวชุมชนทั้งในและนอกพื้นที่ และ 8) ขยายพื้นที่ ขยายกลุ่ม ขยายประเด็นร่วม ในการขับเคลื่อนรื้อฟื้นวิถีไทยวน-สมอแขให้มีชีวิตอย่างยั่งยืน ทั้งนี้ ได้มีข้อเสนอจากแกนนาชุมชนไทยวน-สมอแขให้ภาคท้องถิ่นตาบลสมอแข 1)จัดงานเทศกาลประเพณีไทยวนในระดับตาบลรื้อฟื้นมรดกวัฒนธรรมไทยวนโบราณ2) ส่งเสริมการจัดการความรู้ถ่ายทอดภูมิปัญญามรดกวัฒนธรรมไทยวนโบราณจากปราชญ์ชุมชนสู่เยาวชนในพื้นที่ 3) จัดทาหลักสูตรท้องถิ่นร่วมกับสถานศึกษาในพื้นที่เพื่ออนุรักษ์มรดกวิถีถิ่นไทยวนโบราณเพื่อสืบสานต่อเด็กและเยาวชนในพื้นที่ตาบลสมอแข 4) จัดให้มีงานเทศกาลสารับอาหารถิ่นไทยวนเพื่อสร้างความสัมพันธ์สร้างความรักสามัคคี 5) จัดเทศกาลประเพณีแห่นาคม้าไม้ข้ามหมู่บ้านเพื่อสืบสานคงความเป็นเอกลักษณ์ให้คงอยู่คู่ชุมชนไทยวนสืบไป 6) จัดให้มีถนนคนเดินวิถีไทยวน(ทุกวันศุกร์) เพื่อสืบมรดกวัฒนธรรมไทยวนและกระตุ้นเศรษฐกิจในชุมชนผ่านการท่องเที่ยว 7) จัดกิจกรรมประกวดเชฟอาหารถิ่นไทยวนสู่การพัฒนาร่วมสมัยผ่านอาหารจานใหม่สืบสานอาหารท้องถิ่นวิถีไทยวน และ8) ส่งเสริมการสื่อสารวิถีไทยวนผ่านหอกระจายข่าวหมู่บ้านเพื่อสร้างความตระหนักรู้สู่การสืบสานรักษาวิถีไทยวน และรองรับสู่การท่องเที่ยวชุมชนวิถีไทยวน ทั้งนี้ข้อเสนอดังกล่าวนาไปสู่รูปแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนไทยวนพื้นที่ตาบลสมอแขบนฐานการท่องเที่ยวชุมชนวิถีไทยวน-สมอแขทั้ง4มิติทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม-วัฒนธรรม สิ่งแวดล้อม และสร้างสุขภาวะสู่ความเป็นอยู่ที่ดี มีความสุขบนฐานอัตลักษณ์ชาติพันธุ์ไทยวนในพื้นที่ตาบลสมอแขอย่างยั่งยืนทั้งองคาพยพ