โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง : การป้องกันและเสริมสร้างสุขภาพของพระสงฆ์แบบมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในภาคเหนือ

บทคัดย่อ

แผนงานวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาองค์ความรู้และพัฒนานวัตกรรมการ ป้องกันและการเสริมสร้างสุขภาพของพระสงฆ์เกี่ยวกับโรคไม่ติดต่อเรื้อรังแบบมีส่วนร่วมของภาคี เครือข่ายในภาคเหนือ 2) เพื่อป้องกันและเสริมสร้างสุขภาพของพระสงฆ์เกี่ยวกับโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง และประเมินประสิทธิผลของนวัตกรรมการป้องกันและการเสริมสร้างสุขภาพสุขภาพของพระสงฆ์ เกี่ยวกับโรคไม่ติดต่อเรื้อรังแบบมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในภาคเหนือ 3) เพื่อจัดการองค์ความรู้ การป้องกันและการเสริมสร้างสุขภาพสุขภาพของพระสงฆ์เกี่ยวกับโรคไม่ติดต่อเรื้อรังแบบมีส่วนร่วม ของภาคีเครือข่ายในภาคเหนือ 4) เพื่อเสนอเป็นนโยบายสาธารณะต่อองค์กรภาครัฐ เอกชน และ ชุมชนในการป้องกันและการเสริมสร้างสุขภาพสุขภาพของพระสงฆ์เกี่ยวกับโรคไม่ติดต่อเรื้อรังแบบมี ส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในภาคเหนือ เป็นการวิจัยแบบวิจัยและพัฒนา (Research and Development) ทั้งวิจัยในเชิงเอกสาร และการวิจัยเชิงคุณภาพ ด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก (In–depth Interviews) จากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ (Key Informant) คือ ผู้รักษาการเจ้าคณะภาค เจ้าคณะจังหวัด เจ้าคณะอำเภอ เจ้าคณะตำบล เจ้าอาวาส พระสงฆ์ และผู้เกี่ยวข้องของจังหวัดแพร่และน่าน จำนวน 32 รูป/คน ได้แก่ จังหวัดแพร่ 23 รูป/คน และจังหวัดน่าน 9 รูป/คน และการสนทนากลุ่ม (Focus Group Discussion) จากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ ผู้บริหารสาธารณสุข พระสงฆ์ เจ้าหน้าที่ของรัฐ จำนวน 32 รูป/คน โดยมีจังหวัดแพร่ 20 รูป/คน และจังหวัดน่าน 12 รูป/คน การวิจัยและพัฒนาเพื่อ พัฒนานวัตกรรมชุดความรู้ฯ การวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) โดยดำเนินการจัดกิจกรรม เชิงปฏิบัติการโดยการอบรม กลุ่มตัวอย่างอย่างที่เป็นพระสงฆ์ทั้งในจังหวัดแพร่ จำนวน 100 รูป และ จังหวัดน่าน จำนวน 100 รูป รวม 200 รูป โดยใช้วิธีการกำหนดกลุ่มตัวอย่างตามสัดส่วนของแต่ละ จังหวัดในพื้นที่ 2 จังหวัด โดยวิธีสุ่มกลุ่มตัวอย่างแบบโควต้า (Quota Sampling) และการสัมมนา วิชาการพระสงฆ์ จำนวน 100 รูป วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการพรรณนาความส่วนในเชิงปริมาณวิเคราะห์ ข้อมูลด้วยการใช้ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการวิจัยพบว่า 1.องค์ความรู้ที่สำคัญสรุปได้ดังนี้ 1) สถานการณ์โรคไม่ติดต่อเรื้อรังที่นับวันพระสงฆ์จะ ป่วยเป็นโรคนี้เพิ่มมากขึ้นและพระสงฆ์ขาดความรู้ในการดูแลสุขภาพอย่างถูกวิธีปัญหาด้านการฉัน อาหาร ปัญหาด้านพฤติกรรมการออกกำลังกาย 2) โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง เป็นโรคที่พบบ่อยและพระสงฆ์ มีปัญหาสุขภาพที่สำคัญ มี 4 โรค คือ โรคอ้วนลงพุง โรคไขมันในเลือดสูง โรคความดันโลหิตสูง และ โรคเบาหวาน 3) การป้องกันและการเสริมสร้างสุขภาพของพระสงฆ์ด้วยการให้ความรู้การจัดทำสื่อ ในรูปสื่อดิจิดอล และการสร้างเครือข่ายในการป้องกันและสร้างเสริมสุขภาพ และผลจากการพัฒนา นวัตกรรมพบว่าได้ชุดความรู้การป้องกันและการเสริมสร้างสุขภาพของพระสงฆ์เกี่ยวกับโรคไม่ติดต่อ เรื้อรังแบบมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในภาคเหนือ ซึ่งเป็นนวัตกรรมเชิงกระบวนการในการป้องกัน และเสริมสร้างสุขภาพของพระสงฆ์เกี่ยวกับโรคไม่ติดต่อโดยการพัฒนากระบวนการตามหลัก PDCA 2. การป้องกันและเสริมสร้างสุขภาพของพระสงฆ์เกี่ยวกับโรคไม่ติดต่อเรื้อรังทั้ง 4 โรค คือ โรคภาวะอ้วนลงพุง โรคไขมันในเลือดสูง โรคความดันโลหิตสูง โรคเบาหวาน พระสงฆ์ต้อง ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ใช้หลัก 3อ 3ส ให้งดรับประทานอาหารหวาน มัน และเค็ม และยาบางชนิด งดดื่มสุรา ไม่เครียด ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ พักผ่อนให้เพียงพอ และพระสงฆ์มีความรู้ในการ ป้องกันและการเสริมสร้างสุขภาพของพระสงฆ์ด้วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง หลังจากได้รับฟังการถวาย ความรู้มีค่าเฉลี่ยดีขึ้นทุกโรค 3. ก่อนการจัดการความรู้พระสงฆ์มีปัญหาคือ 1. พระสงฆ์ไม่มีความรู้เรื่องโรคไม่ติดต่อ เรื้อรัง ไม่ตระหนักถึงโรคเหล่านี้ ไม่มีการตรวจสุขภาพ 2. พระสงฆ์มีศาสนกิจมาก จึงไม่มีเวลาในการ ออกกำลังกาย ไม่สามารถเลือกรับประทานอาหารเพื่อสุขภาพได้ และ 3. ความเชื่อ และค่านิยม ของ ชุมชน และหลังจากได้พัฒนาการจัดการองค์ความรู้การป้องกันและการเสริมสร้างสุขภาพด้านโรคไม่ ติดต่อเรื้อรังของพระสงฆ์แล้วพระสงฆ์มีการตื่นรู้เรื่องโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง และให้ความสำคัญของโรคนี้ มากขึ้น และได้กระบวนการในการเสริมสร้างเครือข่ายในการป้องกันและการเสริมสร้างสุขภาพด้าน โรคไม่ติดต่อเรื้อรังของพระสงฆ์ที่ส าคัญคือ 1.การเพิ่มสมรรถนะแห่งตน 2.การสร้างบุคคลต้นแบบ 3. สร้างสื่อที่ทันสมัย และ 4.การสร้างข้อตกลงร่วมกัน 4. การนำเสนอนโยบายในการป้องกันและการเสริมสร้างสุขภาพสุขภาพของพระสงฆ์ เกี่ยวกับโรคไม่ติดต่อเรื้อรังแบบมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในภาคเหนือ กำหนดให้มีนโยบายการ ป้องกันและการเสริมสร้างสุขภาพสุขภาพของพระสงฆ์เกี่ยวกับโรคไม่ติดต่อเรื้อรังอย่างชัดเจนในการ จัดทำแผนยุทธศาสตร์และแผนปฏิบัติการในการป้องกันและเสริมสร้างสุขภาพของพระสงฆ์ในระดับ ภาค ระดับจังหวัด ให้เกิดเป็นรูปธรรมร่วมกับภาคีเครือข่ายในภาคเหนือได้เข้ามามีส่วนร่วมตาม ธรรมนูญสุขภาพพระสงฆ์แห่งชาติ พ.ศ. 2560

คำสำคัญ