โครงการมหาวิทยาลัยแม่ข่าย ด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการ : มหาวิทยาลัยนเรศวร

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ ตามที่มหาวิทยาลัยนเรศวรได้รับมอบหมายจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ให้เป็นหนึ่งในมหาวิทยาลัยแม่ข่าย (node) ในการร่วมขับเคลื่อนการพัฒนาระบบการจัดการปลอดภัยของห้องปฏิบัติการที่เกี่ยวกับสารเคมีในเขตภาคเหนือตอนล่าง ผลการดำเนินการได้สัมฤทธิ์ผลตามวัตถุประสงค์และเป้าหมายของการพัฒนายกระดับความปลอดภัยห้องปฏิบัติการในเขตพื้นที่อย่างต่อเนื่อง ด้านการฝึกอบรมให้ความรู้ด้านความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการนั้น ช่วงการดำเนินงานของโครงการนี้ มหาวิทยาลัยนเรศวรได้มีการปรับรูปแบบดำเนินการจัดกิจกรรมให้สอดคล้องกับบริบทและสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไป กล่าวคือ ได้นำผลการตรวจประเมินห้องปฏิบัติการไปใช้ในการวิเคราะห์รายองค์ประกอบและรายหัวข้อของ ESPReL Checklist เพื่อใช้ในการจัดรูปแบบในการดำเนินกิจกรรมของโครงการให้เหมาะสม อาทิ การเข้าพบผู้บริหารหน่วยงานหรือส่วนงานที่เป็นเครือข่ายใหม่ รวมถึงผู้บริหารชุดใหม่ของเครือข่ายเดิมเพื่อแนะนำและชี้แจงถึงความสำคัญของโครงการ การจัดหลักสูตรในรูปแบบของกิจกรรมที่ให้ความรู้ ESPReL Checklist ทั้ง 7 องค์ประกอบ ที่มีการแบ่งผู้เข้ารับการอบรมเป็นกลุ่มย่อยและเรียนรู้ผ่านกิจกรรมในลักษณะฐานปฏิบัติการแบบหมุนเวียน ทำให้ผู้เข้ารับการอบรมสามารถเกิดการปฏิสัมพันธ์ร่วมกันจากการเรียนรู้ผ่านการอภิปราย วิเคราะห์และการฝึกปฏิบัติ ทำให้เกิดการส่งเสริมให้เกิดการโต้ตอบ แลกเปลี่ยนประสบการณ์และประเด็นซักถามระหว่างทั้งวิทยากรและผู้เข้าร่วมอบรมด้วยกัน เพื่อให้เกิดการทำงานแบบเครือข่าย ที่มีการช่วยเหลือและแบ่งปันกัน รวมถึงจัดกิจกรรมการอบรมที่มหาวิทยาลัยนเรศวรได้ดำเนินการมาอย่างต่อเนื่อง เพื่อยกระดับของการขับเคลื่อนงานด้านความปลอดภัยที่ยึดโยงกับการทำงานและวิถีชีวิตที่ปลอดภัย การปลูกฝังให้มีความสำนึกรับผิดชอบ (accountability) ต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม ที่ได้ดำเนินการจัดหลักสูตรการสร้างจิตสำนึกด้านความปลอดภัยที่บูรณาการกับกระบวนการจิตตปัญญา ซึ่งเป็นทักษะอ่อนโยน (soft skills) ผ่านกิจกรรมการอบรมเชิงปฏิบัติการในหลักสูตร การสร้างพฤติกรรมความปลอดภัยด้วย BBS (behavior-based safety) ซึ่งเป็นหลักสูตรที่เป็นการเรียนรู้เพื่อการเปลี่ยนแปลง (transformative learning) ผ่านกิจกรรมที่กระตุ้นเตือนถึงความสำคัญของงานด้านความปลอดภัย นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงตนเองอย่างลึกซึ้งผ่านประสบการณ์ที่สร้างสำนึกใหม่และเกิดการเปลี่ยนแปลงโลกทัศน์ ทำให้เกิดความเข้าใจในตนเองและเข้าใจผู้อื่น ตลอดจนเข้าใจความสัมพันธ์ของสังคมและสิ่งแวดล้อม เกิดการสร้างจินตนาการของสำนึกและเจตคติของความปลอดภัยที่ดีจากการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นภายในของผู้เข้าร่วม ที่จะช่วยส่งผลให้เกิดแรงขับเคลื่อนงานด้านความปลอดภัย จนก่อเกิดกลายเป็นวัฒนธรรมในที่สุด ซึ่งการดำเนินงานโครงการนี้ ได้จัดอบรมด้านความปลอดภัยในรูปแบบการจัดในห้องประชุม (onsite 100%) จำนวน 4 ครั้ง มีผู้เข้าร่วมจากบุคลากรภายในมหาวิทยาลัยนเรศวรและสถาบัน/หน่วยงานเครือข่ายทั้งสิ้น 232 คน โดยมีผลการประเมินความพึงพอใจเฉลี่ยเท่ากับ 4.54 หรืออยู่ในระดับมากถึงมากที่สุด การดำเนินงานได้เข้าตรวจประเมินทั้งห้องปฏิบัติการใหม่ จำนวน 15 ห้องปฏิบัติการและห้องปฏิบัติการเดิมจำนวน 15 ห้องปฏิบัติการ ก่อนและหลังเพื่อการพัฒนายกระดับ รวมถึงการให้คำปรึกษา แนะนำ ให้ความรู้ การจัดหาวัสดุแก่ห้องปฏิบัติการ จากผลการตรวจประเมินในภาพรวมของห้องปฏิบัติการใหม่พบว่า ทุกห้องปฏิบัติการมีคะแนนเฉลี่ยที่สูงขึ้น โดยมีคะแนนเฉลี่ยทุกองค์ประกอบเท่ากับ 67.94% (พิสัย 6.18–97.84) และห้องปฏิบัติการเดิมที่เข้าร่วมโครงการธำรงรักษามีคะแนนเฉลี่ยทุกองค์ประกอบเท่ากับ 88.27% (พิสัย 31.62-98.43) นอกจากนี้ การเยี่ยมและการให้คำปรึกษาแนะนำเพื่อการพัฒนายกระดับความปลอดภัยให้กับห้องปฏิบัติการเพื่อเข้าสู่กระบวนการตรวจประเมินและรับรองห้องปฏิบัติการเพื่อการยอมรับร่วม (Peer Evaluation) ในระยะที่ 2 จำนวน 6 ห้องปฏิบัติการ และการต่ออายุและรับรองมาตรฐาน มอก.2677-2558 อีก 1 ห้อง ได้แก่ ห้องปฏิบัติการ MD 513 สถานบริการวิชาการด้านวิทยาศาสตร์การแพทย์ คณะวิทยาศาสตร์การแพทย์ มหาวิทยาลัยนเรศวร ด้านการจัดส่งผลงานเพื่อการนำเสนอประเภทโปสเตอร์ในการประชุมเครือข่ายภูมิภาคด้านมาตรฐานความปลอดภัยห้องปฏิบัติการในภูมิภาค ภาคเหนือ ประจำปี 2566 ได้ส่งผลงานจำนวน 10 ผลงาน โดยมีห้องปฏิบัติการของลูกข่ายของมหาวิทยาลัยนเรศวรที่ได้รับรางวัลจำนวนทั้งสิ้น 7 รางวัล แม้ว่าการดำเนินโครงการจะมีข้อจำกัด ที่สำคัญได้แก่ การที่หน่วยงานบางส่วนยังขาดแนวทางขับเคลื่อนในระดับนโยบายสู่การปฏิบัติของหน่วยงานในลักษณะจากบนลงล่าง (top-down) จากระดับมหาวิทยาลัยหรือกรมสู่ส่วนงานย่อยที่ชัดเจน ที่ส่งผลต่อทิศทางในการขับเคลื่อนของส่วนงานย่อย อย่างไรก็ตามการดำเนินโครงการนี้ ได้เป็นกลไกสำคัญมาก ในการขับเคลื่อนงานด้านความปลอดภัยห้องปฏิบัติการของภาคเหนือตอนล่าง ที่ส่งผลให้เกิดการยกระดับและการเพิ่มขยายห้องปฏิบัติการที่ปลอดภัยได้อย่างเป็นรูปธรรม ตลอดจนสร้างวัฒนธรรมความปลอดภัยให้เกิดอย่างยั่งยืนได้

คำสำคัญ