เทคโนโลยีการผลิตและอารักขาข้าวจาปอนิกา

บทคัดย่อ

แผนงานการใช้ประโยชน์และเพิ่มมูลค่าข้าวคุณภาพและธัญพืชเมืองหนาว ประกอบด้วย 2 โครงการ คือ 1. โครงการพัฒนาพันธุ์ข้าวจาปอนิกาในเขตภาคเหนือ และ 2. เทคโนโลยีการผลิตและการอารักขาข้าว จาปอนิกา โดยโครงการพัฒนาพันธุ์ข้าวจาปอนิกาในเขตภาคเหนือ ดำเนินงานในฤดูนาปรัง และนาปี2563 ที่ศูนย์วิจัยข้าวเชียงราย เชียงใหม่ แพร่ พิษณุโลก ชัยนาท และลพบุรี ต่อจากโครงการปรับปรุงพันธุ์ข้าวจาปอนิกาให้ เหมาะสมสำหรับสภาพแวดล้อมในเขตภาคเหนือ ที่ได้พัฒนาพันธุ์ข้าวจาปอนิกา โดยได้ดำเนินการต่อตามขั้นตอน การปรับปรุงพันธุ์ของกรมการข้าว ได้มีการพัฒนาสายพันธุ์ขึ้นมาใหม่ และนำสายพันธุ์ข้าวจาปอนิกาที่มีอยู่ มาทดสอบคัดเลือก ศึกษาพันธุ์ ทดสอบเปรียบเทียบผลผลิต ทดสอบความต้านทานต่อโรคและแมลงศัตรูข้าว การตอบสนองต่อปุ๋ยไนโตรเจน วิเคราะห์คุณภาพเมล็ดทางกายภาพและเคมี ทดสอบคุณสมบัติด้านความหนืด การยอมรับของเกษตรกรและผู้ประกอบการ การพักตัวของเมล็ด ตลอดจนการศึกษาการตอบสนองต่ออุณหภูมิ ซึ่งสามารถพัฒนาสายพันธุ์ข้าวจาปอนิกาได้ 5,083 สายพันธุ์ จากการรวบรวมและประเมินลักษณะพันธุกรรมข้าว จากแหล่งต่างๆเพื่อใช้เป็นพ่อแม่พันธุ์จำนวน 140 สายพันธุ์การสร้างความแปรปรวน จำนวน 328 พันธุ์ การคัดเลือก ข้าวจาปอนิกาพันธุ์ผสมชั่วที่ 2 จำนวน 4 สายพันธุ์ชั่วที่ 3 จำนวน 885 สายพันธุ์ชั่วที่ 4 จำนวน 1,015 สายพันธุ์ ชั่วที่ 5 จำนวน 41 สายพันธุ์ ชั่วที่ 6 จำนวน 519 สายพันธุ์การศึกษาพันธุ์ชุดข้าวเจ้า จำนวน 225 สายพันธุ์ การศึกษาพันธุ์ชุดข้าวเหนียว จำนวน 67 สายพันธุ์ การเปรียบเทียบผลผลิตข้าวจาปอนิกาภายในสถานี จำนวน 115 สายพันธุ์ การเปรียบเทียบผลผลิตข้าวจาปอนิการะหว่างสถานี จำนวน 32 สายพันธุ์ การเปรียบเทียบผลผลิต ข้าวจาปอนิกาในนาราษฎร์จำนวน 8สายพันธุ์ และได้ข้อมูลสนับสนุนข้าวจาปอนิกาสายพันธุ์ดีเด่น จำนวน 3 สายพันธุ์ ได้แก่ สายพันธุ์ CRI12026-6-9-PSL-4-1-1-1 ต้านทานโรคไหม้ คุณภาพการหุงต้มและรับประทานดีสายพันธุ์ CRI12012-6-3-PSL-1-2 สามารถปรับตัว ให้ผลผลิตดี ในเขตภาคเหนือตอนล่าง และสายพันธุ์ CRI12031-3-5-1-1 ให้ผลผลิตสูง ต้านทานโรคไหม้ และโรคใบจุดสีน้ำตาล คุณภาพการหุงต้มรับประทานเป็นที่ยอมรับของผู้บริโภค และผู้ประกอบการให้ความสนใจเพื่อการขยายตลาด และ 2. พัฒนาองค์ความรู้ด้านเทคโนโลยีการผลิตและ การอารักขาข้าวจาปอนิกา ดำเนินงานในฤดูนาปรังและนาปี 2563 ที่จังหวัดเชียงราย เชียงใหม่ และพิษณุโลก โดยใช้ข้าวพันธุ์ ก.วก.2 และสายพันธุ์ดีเด่น ในการทดสอบ ประกอบด้วย 2 ชุดเทคโนโลยี คือ 1) ชุดเทคโนโลยี การเพิ่มผลผลิตและจัดการธาตุอาหารพืช ประกอบด้วย 2 การทดลองย่อย คือ 1.1) การจัดการธาตุอาหารพืช ต่อผลผลิตและคุณภาพข้าวจาปอนิกาวางแผนการทดลองแบบ 4x3x3 Factorial in RCB จำนวน 3 ซ้ำ ประกอบด้วย ปุ๋ย N P K ชนิด 3 อัตราต่างๆ กัน ได้แก่ N (12, 18, 24 kg N/rai), P (6, 9, 12 kg P2O5/rai) และ K (6, 12, 18 kg K2O/rai) และ 1.2) ผลของช่วงเวลาปลูกที่เหมาะสมต่อผลผลิตและคุณภาพข้าวจาปอนิกา วางแผนการทดลองแบบ Split Plot in RCB จำนวน 3 ซ้ำ Main Plot คือ จำนวนวันปลูก 3 ช่วงเวลา ได้แก่ 15 มกราคม 1 กุมภาพันธ์ และ 15 กุมภาพันธ์ และ Sup Plot คือ พันธุ์ ก.วก.2 สายพันธุ์ดีเด่นจากข้าวจาปอนิกา 2) ชุดเทคโนโลยีการจัดการศัตรูข้าวด้วยวิธีผสมผสาน ประกอบด้วย 2 การทดลองย่อย คือ 2.1) การจัดการศัตรู ข้าวที่สำคัญในข้าวจาปอนิกาโดยวิธีผสมผสาน วางแผนการทดลองแบบ RCB จำนวน 4 ซ้ำ 4 กรรมวิธี และ 2.2) ผลของสารกำจัดวัชพืชต่อการเจริญเติบโต และผลผลิต วางแผนการทดลองแบบ RCB จำนวน 3 ซ้ำ 8 กรรมวิธี ประกอบด้วย 2,4-D-isobutyl+butachlor, fenoxaprop-P-ethyl, bispyribac-sodium, pyrazosulfuronethyl, metsulfuron-methyl และ butachlor+propanil ที่อัตรา 77.5+93.8, 6.9, 4.0, 2.0, 4.0 and 87.5+87.5 g ai/rai, ผลการทดลอง พบว่า 1) ชุดเทคโนโลยีการจัดการธาตุอาหารพืช N P และ K ไม่พบ ปฏิสัมพันธ์ต่อผลผลิตข้าว จาปอนิกา ทั้งในพื้นที่จังหวัดเชียงราย และจังหวัดพิษณุโลก แต่พบว่าในพื้นที่จังหวัด เชียงราย ปุ๋ย N ที่อัตรา 30 กิโลกรัม N ต่อไร่ ให้ผลผลิต จำนวนต้นต่อกอ และจำนวนรวงต่อกอสูงสุด ในขณะที่ P และ K นั้น ไม่ทำให้ผลผลิต จำนวนต้นต่อกอ และจำนวนรวงต่อกอ แตกต่างกัน ส่วนจังหวัดพิษณุโลก อัตราปุ๋ย N 12 กิโลกรัม N ต่อไร่ และ ปุ๋ย K 6 กิโลกรัม K2O ต่อไร่ มีผลทำให้ผลผลิตข้าวจาปอนิกาสูงสุด ส่วนช่วงเวลาปลูกที่ เหมาะสมที่ทำให้ผลผลิตข้าวจาปอนิกาสูงสุด ในพื้นที่จังหวัดเชียงราย คือ วันที่ 15 กุมภาพันธ์ และจังหวัด พิษณุโลก คือ วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2) ชุดเทคโนโลยีการจัดการศัตรูข้าว พบว่า การจัดการศัตรูข้าวที่สำคัญโดยวิธี ผสมผสาน เป็นวิธีการจัดการแมลงศัตรูข้าวที่ได้ผลดีกว่าวิธีอื่นๆ ทั้งในพื้นที่จังหวัดเชียงรายและเชียงใหม่ ช่วยลด ต้นทุนการผลิต โดยเฉพาะสารเคมีป้องกันกำจัดโรค และแมลง ในขณะที่ผลของสารกำจัดวัชพืชต่อการควบคุม วัชพืช การเจริญเติบโตและผลผลิตข้าวจาปอนิกา พบว่า สารไพราโซซัลฟูรอน-เอทิล และ 2,4-ดี-ไอโซบิวทิล+บิว ทาคลอร์ มีประสิทธิภาพควบคุมวัชพืชได้ดี และไม่ส่งผลกระทบต่อการเจริญเติบโต และผลผลิตข้าว โดยให้ผลผลิต ข้าวสูงทั้งสองฤดูปลูก ฤดูนาปรัง 2563 เท่ากับ 822 และ 812 กิโลกรัมต่อไร่ และฤดูนาปี 2563 เท่ากับ 678 และ 617 กิโลกรัมต่อไร่ ตามลำดับ แต่ไม่แตกต่างทางสถิติกับกรรมวิธีกำจัดวัชพืชด้วยมือ

คำสำคัญ