การสร้างกลไกเชิงพื้นที่แบบมีส่วนร่วมเพื่อการอนุรักษ์และพัฒนาย่านเมืองเก่าในเขตเทศบาลนครสุราษฎร์ธานีสู่เมืองอัจฉริยะ

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ดังนี้ 1) เพื่อพัฒนากลไกสร้างสรรค์และขับเคลื่อนเชิงพื้นที่สำหรับการอนุรักษ์และพัฒนาย่านเมืองเก่าในเขตเทศบาลนครสุราษฎร์ธานีสู่เมืองอัจฉริยะผ่านการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง 2) เพื่อวิเคราะห์ปัญหาและศักยภาพในย่านเมืองเก่าเทศบาลนครสุราษฎร์ธานีผ่านการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง และ 3) เพื่อเสนอแนวทางและนวัตกรรมการอนุรักษ์และพัฒนาย่านเมืองเก่าในเขตเทศบาลนครสุราษฎร์ธานีสู่เมืองอัจฉริยะ ผ่านการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ที่มีขอบเขตด้านพื้นที่ ได้แก่ ชุมชนตลาดล่าง ชุมชนหน้าด่าน ชุมชนวัดไทร (ตลาดศาลเจ้า) ชุมชนตลาดท่าเรือ ชุมชนตาปี (ร่วมกับชุมชนตลาดเกษตร) ชุมชนราษฎร์อุทิศ และพื้นที่ต่อเนื่อง ภายใต้ความร่วมมือจากทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ ภาคประชาชน ภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคสังคม และภาควิชาการ ด้วยการบูรณาการแนวคิดระหว่าง การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม และ การวางแผนเชิงปฏิบัติการโดยชุมชน มาเป็นกรอบการวิจัย โดยวิธีการเลือกสุ่มตัวอย่างแบบเจาะจงสำหรับการวิจัยเชิงคุณภาพ จำนวน 22 คน คือ กลุ่มผู้นำหรือประธานชุมชนในพื้นที่เป้าหมาย จำนวน 6 คน และตัวแทนพื้นที่ต่อเนื่อง จำนวน 1 คน กลุ่มตัวแทนเทศบาลนครสุราษฎร์ธานี จำนวน 5 คน กลุ่มตัวแทนผู้ประกอบการภาคเอกชนหรือสมาคมในพื้นที่เป้าหมาย จำนวน 5 คน และกลุ่มตัวแทนหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ จำนวน 5 คน ส่วนวิธีการเลือกสุ่มตัวอย่างแบบโควตาสำหรับการวิจัยเชิงปริมาณ คือ กลุ่มประชาชนในชุมชนพื้นที่เป้าหมาย จำนวนทั้งสิ้น 350 คน คือ ประชาชนจาก 6 ชุมชน เลือกมาชุมชนละ 50 คน และพื้นที่ต่อเนื่อง จำนวน 50 คน โดยเครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลเชิงคุณภาพ คือ แผนที่ชุมชน เส้นแบ่งเวลา ปฏิทินชุมชน แบบสัมภาษณ์ และเครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลเชิงปริมาณ คือ แบบสอบถาม โดยขอรับคำแนะนำปรึกษาจากคณะผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 3 ท่าน เพื่อให้ได้ความเที่ยงตรงในเชิงเนื้อหาและความเชื่อถือได้ และนำทดลองใช้ ปรับปรุงแก้ไขก่อนนำไปใช้เก็บรวบรวมข้อมูล ก่อนนำมาวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา ด้วยการหาค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการศึกษา พบว่าเกิดการพัฒนากลไกสร้างสรรค์และขับเคลื่อนเชิงพื้นที่ผ่านการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ภายใต้กระบวนการและขั้นตอนการวิจัยทั้ง 7 กิจกรรม และสร้างให้เกิดนักวิจัยชุมชนจากภาคประชาชน จำนวน 7 คน ได้แก่ ประธานชุมชนทั้ง 6 ชุมชน และประธานตลาดสะพานโค้ง 100 ปี จำนวน 1 คน พร้อมทั้งคณะผู้ช่วยวิจัยชุมชนจากภาครัฐ จำนวน 10 คน ภาคเอกชน จำนวน 5 คน ภาคสังคม จำนวน 5 คน และภาควิชาการ จำนวน 3 คน ยังเกิดการวิเคราะห์ปัญหาและศักยภาพในย่านเมืองเก่าเทศบาลนครสุราษฎร์ธานีผ่านการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ภายใต้กิจกรรมการศึกษาวิเคราะห์และสังเคราะห์ข้อมูล ทำให้ได้ฐานข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับโครงการวิจัยทั้งในด้านกายภาพ-สิ่งแวดล้อม ด้านสังคม-วัฒนธรรม ด้านนโยบาย-เศรษฐกิจ พร้อมทั้งข้อมูลทั่วไปของทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง จำนวน 1 ระบบ อีกทั้ง เกิดการเสนอแนวทางและนวัตกรรมการอนุรักษ์และพัฒนาย่านเมืองเก่าในเขตเทศบาลนครสุราษฎร์ธานีสู่เมืองอัจฉริยะ ผ่านการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ภายใต้กิจกรรมการออกแบบและจัดทำผังและแผนแม่บท (ฉบับร่าง) กิจกรรมการคืนข้อมูลและรับฟังความคิดเห็น กิจกรรมการจัดทำผังและแผนแม่บท (ฉบับสมบูรณ์) และสื่อประชาสัมพันธ์และแอพพลิเคชั่นของโครงการ กิจกรรมการนำเสนอและผลักดันผังและแผนแม่บทสู่นโยบาย และกิจกรรมสรุปผลและถอดบทเรียน ทำให้ผู้เข้าร่วมโครงการจากทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องได้รับเพิ่มศักยภาพ ทักษะ และองค์ความรู้ด้านการอนุรักษ์และพัฒนาย่านเมืองเก่าในเขตเทศบาลนครสุราษฎร์ธานีสู่เมืองอัจฉริยะ จำนวน 1 องค์ความรู้ ด้วยนวัตกรรมในระดับพื้นที่จากการจัดทำผังและแผนแม่บท จำนวน 1 เรื่อง รวมทั้งสื่อประชาสัมพันธ์ จำนวน 6 เรื่องด้วยเหตุนี้ จึงมีการนำผลงานวิจัยไปใช้ประโยชน์ในรูปแบบ เชิงนโยบาย ที่เกิดเป็นวิสัยทัศน์ คือ สุราษฎร์ธานี เมืองอัจฉริยะที่น่าอยู่ และนโยบาย คือ เทศบาล 9 นครอัจฉริยะต้นแบบ ในการสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีกว่า ได้แก่ นครเลิศรส นครสะอาด นครสะดวก นครน่าเที่ยว นครสุขภาพ นครมีสุข นครปลอดภัย นครของโอกาส นครประเพณีดีงาม ด้วยประเด็นยุทธศาสตร์ 3 ด้าน เป้าประสงค์ จำนวน 3 เป้าหมาย กลยุทธ์ จำนวน 16 กลยุทธ์ โครงการ/กิจกรรม จำนวน 60 เรื่อง และตัวชี้วัดของยุทธศาสตร์ ตามจำนวนโครงการ/กิจกรรม และกำหนดแผนแม่บทตามรูปแบบ แผนปฏิบัติการ สั้น-กลาง-ยาว คือ ระยะสั้น มีแผนดำเนินงานภายในเวลา 1 ปี ระยะปานกลาง มีแผนดำเนินงานตั้งแต่ 1 ปี ถึง 5 ปี และ ระยะยาว มีแผนดำเนินงานมากกว่า 5 ปีขึ้นไป ส่วนการนำผลงานวิจัยไปใช้ประโยชน์ในรูปแบบ เชิงสาธารณะ พบว่าคณะทำงานเตรียมยืนขอเป็น คณะกรรมการพัฒนาย่านเมืองเก่าเทศบาลนคร สุราษฎร์ธานีสู่เมืองอัจฉริยะ เพื่อขับเคลื่อนตามกระบวนการขอรับการพิจารณาเป็นเมืองอัจฉริยะต่อไป ส่วนการนำผลงานวิจัยไปใช้ประโยชน์ในรูปแบบ เชิงวิชาการ พบว่าเกิดความร่วมมือในภาควิชาการระหว่างมหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี วิทยาลัยอาชีวศึกษาสุราษฎร์ธานี สำนักงานกฎบัตรแห่งชาติ และสถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง ที่เกี่ยวข้องกับการจัดทำผังและแผนแม่บท และสื่อประชาสัมพันธ์และแอพพลิเคชั่นของโครงการ โดยท้ายที่สุดของการนำผลงานวิจัยไปใช้ประโยชน์ในรูปแบบ เชิงพาณิชย์ นั้น พบว่ามีภาคเอกชนและภาครัฐได้นำสื่อประชาสัมพันธ์ของโครงการ ไปใช้เพื่อส่งเสริมและสร้างการรับรู้เกี่ยวด้านการท่องเที่ยวในย่านเมืองเก่าเทศบาลนครสุราษฎร์ธานี รวมทั้งการเตรียมจัดตั้งกลุ่มวิสาหกิจชุมชนตลาดล่าง (บ้านล่าง) เพื่อการอนุรักษ์และพัฒนาอย่างสร้างสรรค์และยั่งยืน โดยมีแนวทางการสร้างและพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนจากงานศิลปะ ผ่านช่องทางการขายด้วยระบบหน้าร้านและระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ สำหรับสร้างรายได้เสริมให้กับประชาชนในชุมชน ต่อไป

คำสำคัญ