พุทธนวัตกรรมการเสริมสร้างสุขภาวะทางจิตเพื่อแก้ปัญหาโรคซึมเศร้าของผู้สูงอายุในจังหวัดลำพูน

บทคัดย่อ

รายงานการวิจัยฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ คือ ๑. เพื่อศึกษาปัญหาและสาเหตุของโรคซึมเศร้าของผู้สูงอายุในจังหวัดลำพูน ๒. เพื่อศึกษากระบวนการพุทธนวัตกรรมการแก้ปัญหาสุขภาวะทางจิตด้านโรคซึมเศร้าในจังหวัดลำพูน และ ๓. เพื่อเผยแพร่พุทธนวัตกรรมการแก้ปัญหาสุขภาวะทางจิตด้านโรคซึมเศร้าในจังหวัดลำพูน โดยใช้ระเบียบวิจัยแบบผสมผสานระหว่างการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยใช้ผู้ให้ข้อมูลหลัก จำนวน ๒๐ คน และการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) เป็นการทดลองกับผู้สูงอายุที่ป่วยด้วยโรคซึมเศร้า จำนวน ๒ ราย โดยนำชุดกิจกรรมพุทธนวัตกรรมการเสริมสร้างสุขภาวะทางจิตเพื่อแก้ปัญหาโรคซึมเศร้าไปให้ผู้สูงอายุที่ป่วยด้วยโรคซึมเศร้าปฏิบัติและติดตามประเมินผลการปฏิบัติ ใช้การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหา (Content Analysis Technique) พร้อมทั้งนำเสนอโดยวิธีการพรรณนาอ้างอิงคำพูดบุคคล ผลการวิจัยพบว่า ๑. ปัญหาและสาเหตุของโรคซึมเศร้าของผู้สูงอายุในจังหวัดลำพูน มี ๔ ด้าน คือ ด้านร่างกาย ผู้สูงอายุมีโรคประจำตัวเรื้อรังที่รักษาไม่หายขาด มีความวิตกกังวลต่ออาการเจ็บป่วย ขาดความรู้ความเข้าใจในโรคที่เป็นอยู่ ด้านจิต ผู้สูงอายุมีความน้อยใจที่ไม่ได้รับการดูแลเอาใจใส่จากบุตรหลาน ทำให้เกิดภาวะเครียดสะสมจากอาการป่วยด้านร่างกาย บางรายเกิดจากการสูญเสียบุคคลในครอบครัวคู่ชีวิต ทำให้รู้สึกโดดเดี่ยวเหงา ด้านสังคม ผู้สูงอายุเป็นวัยที่มีบทบาทในด้านชุมชนที่น้อยลง อำนาจการตัดสินใจน้อยลง การให้โอกาส การให้ความสำคัญของผู้สูงอายุในด้านชุมชนน้อยลง จึงทำให้ผู้สูงอายุเข้าสังคมน้อยลง และด้านเศรษฐกิจ ผู้สูงอายุบางส่วนไม่สามารถจะเกษียรตัวเองได้ เพราะยังต้องหาเลี้ยงครอบครัว หาเลี้ยงตนเองและจุนเจือบุตรหลานอยู่ เงินที่ได้มาไม่เพียงพอต่อการเลี้ยงชีพ ทำให้เครียดจนทำให้เป็นโรคซึมเศร้า๒. กระบวนการพุทธนวัตกรรมการแก้ปัญหาสุขภาวะทางจิตด้านโรคซึมเศร้าในจังหวัดลำพูน พบว่า ผู้สูงอายุควรยึดหลักธรรมคำสอบของพุทธศาสนามาเป็นคติในการดำเนินชีวิต เพื่อให้เกิดปัญญารู้แจ้งเห็นจริง และสามารถปรับตัวปรับใจรับกับเหตุการณ์ต่างๆ ที่อาจเกิดขึ้นโดยไม่ได้คาดหมายได้อย่างมีสติ ซึ่งหลักธรรมที่นำมาใช่ คือ หลักธรรมภาวนา ๔ กายภาวนา ศีลภาวนา ปัญญาภาวนา และจิตภาวนา การจะเข้าสู่กระบวนการหลักภาวนา ๔ ให้ได้ประสิทธิผลอย่างแท้จริง ควรปฏิบัติตามชุดกิจกรรม ชื่อว่า ๓ป ๑ส โดย ป.ที่ ๑ หมายถึง ปลูก คือปลุกความคิดเชิงบวกในผู้สูงอายุด้วยการปลูก ป.ที่ ๒ หมายถึง ประดิษฐ์ คือประดิษฐ์สิ่งที่เป็นประโยชน์ ป.ที่ ๓ หมายถึง ปล่อย คือ ปล่อยวางความทุกข์กาย ทุกข์ใจ และ ๑ส หมายถึง การสร้างสรรค์สังคม คือ การส่งเสริมกิจกรรมจิตอาสาพัฒนาสังคม ๓. การเผยแพร่พุทธนวัตกรรมการแก้ปัญหาสุขภาวะทางจิตด้านโรคซึมเศร้า ได้ดำเนินการเผยแพร่โดยการจัดประชุมสัมมนาทางวิชาการ โดยชุดชื่อกิจกรรม ๓ป ๑ส เป็นชุดกิจกรรมที่ประกอบด้วย ๔ ชุดกิจกรรม คือ ชุดที่ ๑ ปลูก การปลูกนี้ก่อเกิดประโยชน์ในมิติด้านจิตใจ ที่ผู้ปลูกมีความหวังในชีวิต ลดความซึมเศร้าในใจลง มีพลังที่จะต่อสู้กับการดำเนินชีวิตต่อไปได้อีกครั้ง มิติด้านร่างกาย เป็นการรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ปลอดสารพิษ ไม่ทำลายสุขภาพ มิติด้านสังคม ผู้ที่ดำเนินกิจกรรมจะเกิดการส่งต่อข้อมูลความสำเร็จของตนเองให้กับคนในครอบครัวและคนรอบข้าง จึงเกิดปฏิสัมพันธ์ในสังคมที่ดี ลดอาการซึมเศร้า โดดเดียวลงได้ และในมิติด้านเศรษฐกิจ ด้วยการปลูกพืชที่มีต้นทุนต่ำแต่ได้ผลผลิตมากขึ้น เมื่อเทียบกับจำนวนเงินที่ต้องจ่ายเพื่อการซื้อ ดังนั้น การปลูกพืชไว้สำหรับการบริโภคจึงเป็นแนวทางที่จะช่วยให้ครัวเรือนลดค่าใช้จ่ายลงได้ ชุดที่ ๒ประดิษฐ์ การประดิษฐ์ โคมและ ตุง ช่วยให้ผู้สูงอายุเกิดความตั้งใจ ใจจดจ่ออยู่กับสิ่งที่ทำ จะเกิดเป็นสมาธิ เกิดความสงบของอารมณ์ จิตใจไม่ฟุ้งซ่าน จะส่งผลดีต่อสุขภาพกายและใจของผู้สูงอายุ ชุดที่ ๓ ปล่อย ปล่อยวางความทุกข์ทางกาย โดยการเดินจงกลม ทำให้ปอด หัวใจ แข็งแรงหรือระบบไหลเวียนเลือดที่ดีและระบบหายใจ และการดูแลกล้ามเนื้อให้แข็งแรงอดทน ดูแลข้อต่อให้มีความยึดหยุ่น ช่วยฝึกจิตให้สงบ ไม่ฟุ้งซ่าน ผ่อนคลายความตึงเครียด ปล่อยวางกิเลสเพื่อรักษาศีล โดยพิจารณาศีล ๕ ซึ่งเป็นการพัฒนาด้านจิตใจให้เจริญงอกงามขึ้นด้วยคุณธรรม มีสุขภาพจิตที่ดี มีสติ มีความเบิกบาน สดชื่น อิ่มใจ ผ่องใสและสงบสุข โดยการสวดมนต์ การนั่งสมาธิ การฟังวิทยุ ดูรายการโทรทัศน์ การยิ้มให้ตัวเอง การให้กำลังใจกับตัวเอง และการถือศีล ๕ เป็นการสร้างบุญกุศลจากผลของการถือศีล ปล่อย อวิชา ความไม่รู้ ให้เกิดเป็นปัญญา เป็นการพัฒนาให้รู้จักคิด โดยการฝึกอบรมเสริมสร้างความรู้ ความคิด ความเข้าใจ ให้รู้จักคิดพิจารณา วินิจฉัย ไตร่ตรอง แก้ปัญหา ดำเนินการต่าง ๆ ด้วยปัญญา มองเห็นสิ่งต่าง ๆ ตามความจริง ปราศจากอคติ มีปัญญารู้เท่าทันโลกและชีวิตตามสภาวะ และชุดที่ ๔ สร้างสรรค์สังคม เป็นการฝึกจิตอาสาเพื่อสังคม สร้างความสามัคคีในหมู่คณะ ฝึกทักษะการเข้าสังคม สร้างคุณค่าในตนเอง พัฒนาทักษะความเป็นผู้นำ

คำสำคัญ