การประเมินผลกระทบปรากฏการณ์ธรณีพิบัติภัยต่อระบบนิเวศ หญ้าทะเล และชุมชนประมงชายฝั่ง บริเวณจังหวัดตรัง

บทคัดย่อ

การประเมินผลกระทบปรากฏการธรณีพิบัติภัยต?อระบบนิเวศหญ?าทะเล บริเวณจังหวัดตรัง จากผลการศึกษา พบว?า หญ?าทะเลชนิด Cymodocea serrulata และหญ?าทะเลชนิด Halophila ovalis มีความหนาแน?น, มวลชีภาพส?วนเหนือดินและส?วน ใต?ดินมีการเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลมาก โดยมีความหนาแน?นและมวลชีวภาพต่ําในฤดูร?อนเนื่องจากการโผล?พ?นน้ําและตากแห?ง ของหญ?าทะเลในช?วงน้ําลงเวลากลางวันของน้ําเกิด สําหรับหญ?าทะเลชนิด Enhalus acoroides มีการเปลี่ยนแปลงของความ หนาแน?นและมวลชีวภาพตามฤดูกาลน?อยกว?าเนื่องจากไม?ได?โผล?พ?นน้ําในฤดูร?อน ค?าองค?ประกอบคาร?บอนและไนโตรเจนของ หญ?าทะเลทั้งสามชนิดมีการผันแปรตามฤดูกาลน?อย ขณะที่ ค?าองค?ประกอบฟอสฟอรัสในหญ?าทะเลมีการผันแปรตามความ เข?มข?นของฟอสฟอรัสในน้ํา และ ค?าองค?ประกอบฟอสฟอรัสของหญ?าทะเลมีค?าสูงสุดในฤดูร?อน ค?าองค?ประกอบฟอสฟอรัสในใบ ของหญ?าทะเลทั้งสามชนิดเพิ่มขึ้นถึง 4 เท?าในฤดูร?อน ผลผลิตของมวลชีวภาพตลอดป?ของหญ?าทะเลทั้งสามชนิดไม?มีความ แตกต?างกันโดยหญ?าทะเลทั้งสามชนิดมีค?าผลผลิตสูงมีค?าระหว?าง 1,509 ถึง 1,934 กรัมนําหน ้ ักแห?งต?อตารางเมตรต?อป? จากผลการศึกษาประชาคมแพลงก?ตอนและปลาในบริเวณแหล?งหญ?าทะเลที่ได?รับผลกระทบจากธรณีภิบัติภัยและไม?ได? รับผลกระทบจากธรณีภิบัติภัย พบความหลากหลายของแพลงก?ตอนพืชอย?างน?อย 165 ชนิด ในบริเวณที่ได?รับผลกระทบจาก ธรณีภิบัติภัยและพบแพลงก?ตอนพืชอย?างน?อย 154 ชนิดในบริเวณที่ไม?ได?รับผลกระทบจากธรณีภิบัติภัย แพลงก?ตอนพืชชนิด Pseudoguinardia recta เป?นแพลงก?ตอนชนิดเด?นในแหล?งหญ?าทะเลที่ได?รับผลกระทบจากธรณีภิบัติภัย และพบ Cylindrotheca gracilis เป?นแพลงก?ตอนชนิดเด?นในแหล?งหญ?าทะเลที่ไม?ได?รับผลกระทบจากธรณีภิบัติภัย สําหรับความหนาแน?นของแพลงก? ตอนพืช พบว?าความหนาแน?นของแพลงก?ตอนพืชบริเวณแหล?งหญ?าทะเลที่ได?รับผลกระทบจากธรณีภิบัติภัย มีความหนาแน?น เฉลี่ย 4,887?10,075 เชลล?ต?อลูกบาศก?เมตร แตกต?างอย?างมีนัยสําคัญทางสถิติ (p < 0.05) กับความหนาแน?นของแพลงก?ตอนพืช ในบริเวณแหล?งหญ?าทะเลที่ไม?ได?รับผลกระทบจากธรณีภิบัติภัย ซึ่งมีความหนาแน?นเพียง 521?1,423 เชลล?ต?อลูกบาศก?เมตร ดังนั้นความป??นป?วนของมวลน้ําและตะกอนในระหว?างเกิดธรณีภิบัติภัย อาจเพิ่มการปลดปล?อยสารอาหารและมีผลต?อชนิดและ ความหนาแน?นของแพลงก?ตอนพืช ในทางกลับกันพบว?าความหนาแน?นแพลงก?ตอนสัตว?ในแหล?งหญ?าทะเลที่ไม?ได?รับผลกระทบ จากธรณีภิบัติภัย จะมีค?ามากกว?าความหนาแน?นแพลงก?ตอนสัตว?ในแหล?งหญ?าทะเลที่ได?รับผลกระทบจากธรณีภิบัติภัยอย?างมี นัยสําคัญ (p < 0.05) นอกจากนี้พบว?าองค?ประกอบชนิดปลาในแหล?งหญ?าทะเลทั้งสองบริเวณจะคล?ายคลึงกัน โดยพบว?าปลา วงศ?ปลาบู? (Gobiidae) เป?นวงศ?เด?น รองลงมาคือวงศ?ปลาหางแข็ง (Carangidae) และวงศ?ปลากะพง (Lutjanidae) แหล?ง บริเวณที่ไม?ได?รับผลกระทบจากธรณีภิบัติภัย จะพบปลาชนิดมากกว?าบริเวณที่ได?รับผลกระทบเล็กน?อย ซึ่งเกิดมาจากบริเวณ พื้นที่ที่ไม?ได?รับผลกระทบอยู?ต?อเนื่องกับบริเวณป?าชายเลนส?วนของแผ?นดินใหญ? ปลาที่อาศัยในป?าชายเลนจึงอาจมีการอพยพมา หาอาหารในแนวหญ?าทะเล สําหรับการศึกษาชุมชนชายฝ??ง พบว?าชุมชนบ?านปากเมง และชุมชนบ?านน้ําราบ เป?นชุมชนประมง ซึ่งวิถีชีวิตของคน ในชุมชนต?องพึ่งพาทรัพยากรสัตว?น้ําที่เก็บเกี่ยวจากแหล?งหญ?าทะเล และพบว?าความชุกชุมของทรัพยากรสัตว?น้ําในแหล?งหญ?า ทะเลได?ลดลงเมื่อเทียบกับอดีต ซึ่งเป?นผลจากการขาดการมีส?วนร?วมในการจัดการทรัพยากรชายฝ??ง ซึ่งจากการศึกษา ประสิทธิภาพการจัดการโดยใช?ตัวชี้วัด 12 ตัวชี้วัดที่เกี่ยวกับความเท?าเทียม ตัวชี้วัดเกี่ยวกับความมีประสิทธิภาพในการจัดการ และตัวชี้วัดด?านความยั่งยืน เพื่อประเมินการจัดการทรัพยากรชายฝ??งในชุมชนที่มีวัตถุประสงค?เพื่อให?ทรัพยากรชายฝ??งมีความ สมบูรณ?ในชุมชนเหล?านั้น ซึ่งผลการประเมินพบว?าค?าตัวชี้วัดประสิทธิภาพในการจัดการมีสูงในชุมชนบ?านน้ําราบที่มีการจัดการ ทรัพยากรโดยชุมชน และในทางตรงกันข?ามค?าตัวชี้วัดประสิทธิภาพในการจัดการมีค?าต่ําในบ?านปากเมงที่ไม?ได?มีการจัดการ ทรัพยากรชายฝ??งโดยชุมชน ทั้งนี้เป?นเพราะการบังคับใช?ระเบียบที่เกี่ยวข?องกับการใช?ทรัพยากรชายฝ??งในบ?านน้ําราบได? ดําเนินการโดยชุมชนน้ําราบ ระเบียบที่ชาวชุมชนเป?นผู?กําหนดและบังคับใช?เป?นที่ยอมรับของสมาชิกในชุมชน ง?ายต?อการจดจํา การมีประสิทธิภาพในการบังคับกฎระเบียบเหล?านั้นทําให?ความเกิดความสมบูรณ?ของทรัพยากรชายฝ??ง ดังนั้นการจัดการ ทรพยากรชายฝ ั ??งโดยชุมชนสามารถใช?เป?นเครื่องมือในการรักษาความสมบูรณ?ของทรัพยากรในบริเวณชายฝ??งของประเทศไทย

คำสำคัญ