รูปแบบการพัฒนาบึงน้ำขนาดใหญ่แบบมีส่วนร่วมในสังคมไทย

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่อง “รูปแบบการพัฒนาบึงน้ าขนาดใหญ่แบบมีส่วนร่วมในสังคมไทย”มีวัตถุประสงค์ คือ ๑) เพื่อศึกษาสภาพการเปลี่ยนแปลงและพัฒนาการของบึงบอระเพ็ด จังหวัดนครสวรรค์ ๒) เพื่อ สังเคราะห์รูปแบบการพัฒนาบึงบอระเพ็ด จังหวัดนครสวรรค์แบบมีส่วนร่วม และ ๓) เพื่อประเมินผล รูปแบบการพัฒนาบึงบอระเพ็ดแบบมีส่วนร่วมตามความคิดเห็นของประชาชนและผู้มีส่วนได้เสีย โดย การวิจัยครั้งนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสานวิธี ระหว่างการวิจัยเชิงคุณภาพโดยการเก็บข้อมูลจากการ สัมภาษณ์เชิงลึกจากผู้ให้ข้อมูลส าคัญที่เป็นผู้ทรงคุณวุฒิรวมถึงผู้แทนจากหน่วยงานและภาคประชาสังคมแล้ว น าผลการศึกษาที่ได้น าเสนอต่อเวทีสนทนากลุ่มเฉพาะเพื่อพัฒนารูปแบบให้มีความสมบูรณ์ยิ่งขึ้น ก่อนที่จะน า รูปแบบที่ได้ไปสู่การวิจัยเชิงปริมาณที่ใช้การศึกษาวิจัยเชิงส ารวจจากแบบสอบถามเพื่อขอรับการยืนยันจาก กลุ่มตัวอย่าง ๔๐๐ คนก่อนที่จะน าเสนองานวิจัยต่อสาธารณะ ผลการวิจัยพบว่า ๑. บอระเพ็ดมีการเปลี่ยนแปลงและถูกบุกรุกมากขึ้นจนท าให้สภาพนิเวศวิทยาและ สิ่งแวดล้อมเปลี่ยนไปเป็นต้นว่า ๑) การก่อสร้างฝายน้ าล้นเพื่อยกระดับน้ าเมื่อปี ๒๔๖๙ ๒) การสร้าง ประตูกั้นน้ าคลองบึงบอระเพ็ด ๓) ชุมชนโดยรอบมีความหนาแน่นขึ้น ๔) มีการหลั่งไหลของข้อมูล ข่าวสารรวมถึงวัฒนธรรมจากแหล่งอื่นหรือถิ่นอื่นถาโถมเข้าไปในชุมชนอย่างรวดเร็วและรุนแรง ๕) มี การปรับเปลี่ยนอาชีพจากเกษตรและการประมงเพื่อยังชีพเป็นเพื่อธุรกิจการค้าและเพื่อการส่งออก ๖) การขยายตัวของชุมชนท าให้พื้นที่ในการรองรับน้ าให้เล็กลงและยังกีดขวางเส้นทางเดินของน้ าใน ฤดูน้ าหลาก ๗) มีการเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตของคนในชุมชนรอบบึงบอระเพ็ดในเกือบทุกมิติจากผลพวง ของความเจริญ ๘) มีการใช้สารเคมี ยาฆ่าแมลงสารพัดรูปแบบ ท าให้เกิดสารพิษตกค้างและระบบ นิเวศถูกท าลาย และ ๙) มีการแปลงสินทรัพย์ (บึงบอระเพ็ด) ให้เป็นทุนทั้งจากภาครัฐและภาคเอกชน ๒. รูปแบบการพัฒนาบึงน้ าขนาดใหญ่แบบมีส่วนร่วมในสังคมไทยจะต้องเริ่มต้นด้วยเรื่อง ของการรับรู้ข่าวสารซึ่งเป็นสิ่งจ าเป็นสูงสุด รองลงมาได้แก่การสนับสนุนร่วมมือ การรับฟังความ คิดเห็น การมีส่วนร่วมในการตัดสินใจและการเสริมอ านาจให้แก่ประชาชนซึ่งเป็นแนวทางที่จะมีส่วน ร่วมน้อยกว่าทุกด้าน ในด้านการมีส่วนร่วมด้านการรับรู้ข้อมูลข่าวสารนั้นส่วนใหญ่มีความต้องการที่จะ รับรู้ข้อมูลข่าวสารที่โปร่งใสและมีความชัดเจนไม่คลุมเครือมาเป็นอันดับแรก รองลงมาได้แก่การรับรู้ ข้อมูลข่าวสารที่ปราศจากการบิดเบือนหรือเจือปนด้วยอคติ มีครบถ้วน เป็นจริง และข้อมูลข่าวสารนั้น จะต้องได้รับความไว้วางใจในการที่จะได้รับรู้รับทราบข้อมูลข่าวสารเพื่อการพัฒนาที่จะเกิดขึ้น ขณะที่ ในด้านการมีส่วนร่วมในการรับฟังความคิดเห็นควรพัฒนาเวทีประชุมเพื่อรับฟังความคิดเห็นที่ทุกคน ทุกฝ่ายควรที่จะได้รับโอกาสรับฟังและรับรู้ความคิดเห็นที่เกิดขึ้นในบรรยากาศของความพร้อมเพรียง สามัคคี มีความไว้เนื้อเชื่อใจกัน ผู้เข้ารวมประชุมควรได้รับโอกาสที่จะได้รับฟังและรับรู้ความคิดเห็น ที่ตั้งอยู่บนฐานของความมีน้ าใจต่อกันและการช่วยเหลือแบ่งปัน เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ และควรที่จะได้รับ โอกาสรับฟังและรับรู้ความคิดเห็นที่มีความบริสุทธิ์ โปร่งใส โดยไม่มีผลประโยชน์อื่นใดแอบแฝง ส าหรับด้านการมีส่วนร่วมในการตัดสินใจนั้นผู้ที่มีส่วนร่วมในการตัดสินใจควรที่จะเป็นผู้รู้และเข้าใจใน เหตุและผลเพื่อที่จะได้ตัดสินใจให้ถูกกาลหรือความจ าเป็นเร่งด่วน โดยตั้งอยู่บนพื้นฐานของความ พอเพียงพอประมาณ อยู่บนพื้นฐานของความถูกต้องชอบธรรมและพรหมวิหารธรรม ขณะเดียวกันในด้านการมีส่วนร่วมในการสนับสนุนร่วมมือควรตั้งอยู่บนความเห็นที่ชอบ ประกอบด้วยธรรมและอยู่บนพื้นฐานของเหตุและผล และมีความถูกต้องตามกฎ ระเบียบ ข้อบังคับ ความพอดี พอประมาณ และพอเพียงและความบริสุทธิ์ สะอาด ปราศจากผลประโยชน์แอบแฝง และ เสียสละประโยชน์ส่วนตนเพื่อก่อให้เกิดประโยชน์ส่วนรวม ส่วนในด้านการเสริมอ านาจแก่ประชาชน เมื่อมีโอกาสร่วมกันสร้างสรรค์พัฒนาก็ควรมีความบริสุทธิ์สะอาดปราศจากผลประโยชน์แอบแฝง ช่วยเหลือเกื้อกูล และยับยั้งทบทวนเมื่อพบว่าจะส่งผลกระทบต่อชุมชนและท้องถิ่นทั้งที่จะเกิดใน ปัจจุบันหรือในอนาคต ๓. สรุปวิเคราะห์การประเมินรูปแบบการพัฒนาบึงบอระเพ็ดแบบมีส่วนร่วม ๑) ด้าน กายภาพ (Physical) และด้านนิเวศวิทยา (Ecological) หลังการก่อสร้างฝายน้ าล้นและการสร้าง ประตูกั้นปากคลองบึงบอระเพ็ดส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางระบบนิเวศวิทยา ขณะเดียวกันการ ท าเกษตรและประมงเพื่อการค้าและส่งออกมีการใช้สารเคมีและยาฆ่าแมลงเพื่อเร่งผลิตผลในปริมาณ ที่เพิ่มสูงขึ้นมากในทุกๆ ปีสุดท้ายสารพิษตกค้างและถูกระบายลงสู่บึงบอระเพ็ด ท าให้พืชน้ า สัตว์น้ า และระบบนิเวศถูกท าลาย จึงจ าเป็นอย่างเร่งด่วนที่จะต้องให้ประชาชนและชุมชนมีส่วนร่วมในการ ตัดสินใจเพื่อหยุดยั้งกระบวนการท าลายสภาพแวดล้อมและระบบนิเวศน์ในทุกรูปแบบ แล้วหัน กลับมาพึ่งพาระบบเกษตรอินทรีย์เพิ่มมากขึ้น ๒) การประเมินผลด้านเศรษฐกิจ (Economic) และ คุณค่าการใช้ประโยชน์ (Use Values) หลังการพัฒนาระบบสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐานมีการขยายตัว ทางเศรษฐกิจของตลาดอสังหาริมทรัพย์ ทั้งเพื่อการพาณิชย์และเพื่อที่อยู่อาศัยขณะเดียวกันก็ได้น ามา ซึ่งขยะ น้ าเสีย และปัญหาสิ่งแวดล้อม ฉะนั้นจึงต้องให้ข้อมูลข่าวสารที่เป็นจริงแก่ผู้ประกอบการและ ประชาชนเพื่อให้เกิดการพัฒนาเศรษฐกิจให้มีความบริสุทธิ์ สะอาด และปราศจากผลประโยชน์แอบ แฝง และ ๓) การประเมินผลด้านคุณภาพชีวิต (Quality of Life) และสังคมวัฒนธรรม (Social Cultural) เนื่องจากชุมชนมีความเจริญและหนาแน่นขึ้น ท าให้เกิดการถาโถมและหลั่งไหลของข้อมูล ข่าวสารและวัฒนธรรมจากแหล่งอื่นหรือถิ่นอื่นกระจายเข้าไปในชุมชน ขณะเดียวกันความเจริญก็ได้ น าพาลูกหลานของคนในชุมชนเคลื่อนย้ายออกไปจากชุมชน จึงจ าเป็นอย่างเร่งด่วนที่จะต้องสร้าง วิธีการรับรู้ข้อมูลข่าวสารที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานความบริสุทธิ์ สะอาด มีแต่ความเมตตา กรุณา มุทิตา และ อุเบกขาต่อกัน และส่งเสริมให้เกิดความพอดี พอประมาณ และพอเพียงอย่างยั่งยืนบนพื้นฐานแห่งการ มีส่วนร่วมให้เกิดขึ้นเป็นรูปธรรม

คำสำคัญ