แนวทางการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนต้นแบบ กรณีศึกษา ตำบลตะเคียนเลื่อน อำเภอเมือง จังหวัดนครสวรรค์

บทคัดย่อ

การวิจัยในครั้งนี้เป็นการศึกษาแนวทางการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนต้นแบบ กรณีศึกษาตำบลตะเคียนเลื่อน อำเภอเมือง จังหวัดนครสวรรค์ โดยมีวัตถุประสงค์การวิจัย 1) เพื่อศึกษาสภาพทั่วไปทางเศรษฐกิจ และสังคมของตำบลตะเคียนเลื่อน อำเภอเมือง จังหวัดนครสวรรค์ 2) เพื่อศึกษาถึงโครงการและการรวมกลุ่มต่าง ๆ ของสมาชิกในชุมชนที่สำคัญในการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนของตำบลตะเคียนเลื่อน และศึกษาจุดแข็ง จุดอ่อน โอกาสและอุปสรรค (SWOT) ของกลุ่มเศรษฐกิจชุมชนแต่ละกลุ่มของตำบลตะเคียนเลื่อน และ 3) เพื่อกำหนดแนวทางการพัฒนาศักยภาพของกลุ่มเศรษฐกิจชุมชน และส่งเสริมให้เกิดกลุ่มเศรษฐกิจชุมชนต้นแบบ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้เทคนิคการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม การสังเกต การสัมภาษณ์แบบเจาะลึก และการสนทนากลุ่ม เพื่อศึกษาสภาพทั่วไป และการรวมกลุ่มต่าง ๆ ของสมาชิกในชุมชนที่สำคัญในการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชน และศึกษาจุดแข็ง จุดอ่อน โอกาสและอุปสรรค อันจะนำไปสู่การกำหนดแนวทางการพัฒนาศักยภาพของกลุ่มเศรษฐกิจชุมชน และส่งเสริมให้เกิดกลุ่มเศรษฐกิจชุมชนต้นแบบ ผลการวิจัย พบว่า 1) ลักษณะภูมิประเทศเป็นที่ราบลุ่มริมฝั่งแม่น้ำ ลักษณะโดยรวมทั้งตำบลจะมีลักษณะเป็นท้องกะทะ ทำให้พื้นที่ทางการเกษตร และบ้านเรือนถูกน้ำท่วมขังประจำทุกปีส่งผลต่อการพัฒนากลุ่มเศรษฐกิจชุมชน โดยมีการทำเกษตรแบบใหม่ด้วยการปลูกพืชอายุสั้นหลายชนิดหมุนเวียนในพื้นที่ ได้แก่ กล้วยไข่ ข้าวโพดอ่อน และพริก ซึ่งทำให้เกษตรกรสามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ตลอดทั้งปี มีการจัดตั้งร้านค้าชุมชนในหมู่บ้าน มีการจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์ และมีการรวมกลุ่มเศรษฐกิจชุมชนของแต่ละชุมชน 2) ผลการศึกษาการดำเนินงานของกลุ่มเศรษฐกิจชุมชนจำนวน 6 กลุ่ม โดยการสัมภาษณ์เชิงลึก และรวบรวมข้อมูลจากการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม พร้อมทำการสัมภาษณ์แบบไม่เป็น พบว่า คนในชุมชนขาดความรู้ความเข้าใจในการบริหารจัดการด้านการตลาด หลักการคิดต้นทุนของสินค้ายังขาดความแม่นยำ นิยมผลิตสินค้าที่ใช้ทักษะแรงงานของสมาชิกเป็นหลัก ทำให้ต้นทุนการผลิตโดยส่วนใหญ่อยู่ที่ต้นทุนค่าจ้างแรงงาน และกลุ่มเศรษฐกิจชุมชนจำนวนไม่น้อยที่ไม่ได้ผลิตสินค้าโดยใช้วัตถุดิบที่มา จากฐานทรัพยากรในท้องถิ่น จึงทำให้มีค่าใช้จ่ายด้านต้นทุนวัตถุดิบเพิ่มขึ้น 3) ผลการศึกษาแนวทางการพัฒนาศักยภาพของกลุ่มเศรษฐกิจชุมชน พบว่า กลุ่มเศรษฐกิจชุมชนควรมีการสำรวจความต้องการของผู้บริโภค และหน่วยงานภาครัฐควรสนับสนุนสถานที่เพื่อแสดงสินค้าของชุมชน ขยายช่องทางการจำหน่ายแบบออนไลน์ เพื่อให้เข้าถึงกลุ่มลูกค้าที่หลากหลายขึ้น และมีการตรวจบัญชีจากภาครัฐอยู่เสมอ สนับสนุนกลุ่มเศรษฐกิจชุมชนที่ใช้วัตถุดิบที่ตนเอง มีในท้องถิ่นเพื่อนำมาใช้ในการผลิตเพื่อให้มีการลดต้นทุนการผลิต ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของการผลิตสินค้า ผลการศึกษากลุ่มเศรษฐกิจชุมชนต้นแบบ พบว่า กลุ่มเศรษฐกิจชุมชนดินดี หมู่ 2 ของตำบลตะเคียนเลื่อน มีเข้มแข็งพึ่งพาตนเองได้โดยมีปัจจัยสำคัญแรงผลักดันจากภายใน อันเกิดจากสภาพปัญหาของชุมชนเองที่ต้องประสบกับสภาวะน้ำท่วมทำให้เกิดหนี้สินจากการผลิตจนเป็นแรงผลักดันให้คนในชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการคิด ร่วมตัดสินใจ และความเข้มแข็งของผู้นำกลุ่มเศรษฐกิจชุมชนเป็นกลไกสำคัญต่อการขับเคลื่อนให้การรวมกลุ่ม

คำสำคัญ