องค์ประกอบชนิดและการแพร่กระจายความชุกชุมของจักจั่นทะเล (Decapoda, Anomura) ตลอดแนวชายฝั่งทะเลอันดามันของประเทศไทย

บทคัดย่อ

จักจั่นทะเลเป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังในอันดับปูไม่แท้จริง ดำรงชีวิตโดยการฝังตัวในทรายเพื่อดักกรองแพลงก์ตอนในน้ำเป็นอาหาร พบการแพร่กระจายบริเวณแนวน้ำขึ้นน้ำลงในระบบนิเวศหาดทรายเขตร้อนและเขตอบอุ่นทั่วโลก ประเทศไทยมีเอกสารและรายงานการสำรวจประชากรจักจั่นทะเลในแนวชายฝั่งทะเลอันดามันน้อยมาก การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจชนิดและการแพร่กระจายของจักจั่นทะเลบริเวณหาดทรายในพื้นที่ชายฝั่งทะเลอันดามันของประเทศไทย โดยได้ทำการเก็บข้อมูลองค์ประกอบชนิด ความชุกชุม และปัจจัยสิ่งแวดล้อมเบื้องต้นที่มีผลต่อการแพร่กระจายของจักจั่นทะเล จำนวนทั้งหมด 51 สถานี ในระหว่างเดือนกรกฎาคม 2564 ถึงเดือนมีนาคม 2565 นอกจากนี้ยังทำการเก็บข้อมูลพลวัตประชากรของจักจั่นทะเลในพื้นที่หาดไม้ขาว จังหวัดภูเก็ต ทุก 2 เดือน จำนวน 3 สถานีอีกด้วย ผลจากการศึกษาพบจักจั่นทะเลใน 2 วงศ์ 3 สกุล จำนวน 4 ชนิด ได้แก่ Albunea symnysta (Linnaeus, 1758) Emerita emeritus (Linnaeus, 1767) Hippa adactyla (Fabricius, 1787) และ Hippa marmorata (Hombron & Jacquinot, 1846) ซึ่งจักจั่นทะเลชนิด H. marmorata ถือเป็นรายงานการศึกษาครั้งแรกในประเทศไทย (New record) พบได้ที่ เกาะกระดาน เกาะหลีเป๊ะ เกาะอาดัง หาดสุรินทร์ และหาดไม้ขาว สำหรับชนิด A. symnysta และ H. adactyla ในการศึกษานี้พบที่หาดไม้ขาวเพียงแห่งเดียวเท่านั้น จักจั่นทะเลชนิด E. emeritus พบการแพร่กระจายได้มากที่สุดจำนวน 23 สถานี บริเวณที่พบความชุกชุมสูงได้แก่ หาดอ่าวเคย หาดท้ายเหมือง หาดไม้ขาว และหาดคลองนิน การแพร่กระจายของจักจั่นทะเลพบว่ามีความสัมพันธ์กับหาดที่มีสัดส่วนของตะกอนทรายขนาด 0.5 และ 0.25 มิลลิเมตรสูงอย่างมีนัยสำคัญ (p<0.05) ส่วนปริมาณของแพลงก์ตอนพืชและแพลงก์ตอนสัตว์ไม่มีความสัมพันธ์กับความหนาแน่นของจักจั่นทะเล ผลจากการเก็บศึกษาพลวัตประชากรของจักจั่นทะเลชนิด E. emeritus บริเวณหาดไม้ขาว พบว่าจักจั่นทะเลเพศเมียมีขนาดความยาวกระดองเฉลี่ยใหญ่กว่าจักจั่นทะเลเพศผู้ในทุกครั้งที่ทำการเก็บข้อมูล ในบริเวณเขตคลื่นซัดสูงสุดของทุกสถานี พบจักจั่นทะเลเพศผู้เท่านั้น ส่วนจักจั่นทะเลเพศเมียพบกระจายอยู่บริเวณด้านล่างของเขตคลื่นซัด ค่าจากการทดสอบไคสแควร์พบสัดส่วนเพศจักจั่นทะเลในบริเวณเขตคลื่นซัดลงต่ำสุดสัมพันธ์กับช่วงฤดูกาลอย่างมีนัยสำคัญ (p<0.05) พบจักจั่นทะเลเพศเมียที่มีไข่ได้ในทุกครั้งที่การการศึกษา ขนาดความยาวกระดองอยู่ในช่วง 2.059 – 3.095 เซนติเมตร จำนวนไข่อยู่ในช่วง 982 – 4,039 ฟอง โดยพบจำนวนมากที่สุดในเดือนพฤศจิกายน (14 ตัว) จำนวนไข่และขนาดความยาวกระดองของจักจั่นทะเลมีความสัมพันธ์กันอย่างมีนัยสำคัญ (p<0.05) สำหรับผลจากการเก็บแบบสอบถามพบว่าประชาชนส่วนใหญ่รู้จักจั่นทะเล โดยประชนในจังหวัดพังงาและภูเก็ตเคยพบเห็นและเคยบริโภคจักจั่นทะเลชนิด E. emeritus ข้อมูลที่ได้จากการศึกษานี้สามารถนำไปใช้ในการจัดการทรัพยากรจักจั่นทะเลบริเวณชายฝั่งทะเลอันดามันของประเทศไทยต่อไปคำสำคัญ: Hippa marmorata, Hippa adactyla, Albunea symnysta, Emerita emeritus, พลวัตประชากร

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ