การพัฒนาความร่วมมือและกำลังคนด้านการวิจัยทางดาราศาสตร์

บทคัดย่อ

สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) เห็นความสำคัญของงานวิจัยด้านดาราศาสตร์ ซึ่งเป็นภารกิจหลักประการหนึ่งของสถาบันฯ ที่มุ่งค้นคว้าวิจัย และพัฒนาดาราศาสตร์ สร้างเครือข่ายการวิจัยและวิชาการดาราศาสตร์ระดับชาติและนานาชาติร่วมกับสถาบันต่าง ๆ ทั้งในประเทศและต่างประเทศ รวมถึงพัฒนาผลงานวิจัยด้านดาราศาสตร์ของคนไทยให้เป็นที่ยอมรับในระดับนานาชาติ จึงดำเนินการสร้างความร่วมมือทางวิชาการกับหน่วยงานต่างๆเพื่อพัฒนากำลังคนการวิจัยที่มีประสิทธิภาพ อาทิ ความร่วมมือ Thai-JUNO (Jiangmen Underground Neutrino Observatory) เป็นความร่วมมือระหว่าง สดร. กับหน่วยงานวิจัยชั้นนำระดับประเทศและระดับโลก ได้แก่ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี, Institute of High Energy Physics, Chinese Academy of Science ประเทศจีน มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาศักยภาพงานวิจัยด้านฟิสิกส์ และฟิสิกส์ดาราศาสตร์อนุภาค มุ่งเน้นให้เกิดความร่วมมือด้านการวิจัย อาทิ การวิจัยแหล่งกำเนิดรังสีแกมมาพลังงานสูง การระเบิดรังสีแกมมา ซูเปอร์โนวา พัลซาร์ แหล่งกำเนิดรังสีคอสมิกอื่นๆ สสารมืด และเอกภพวิทยา ฯลฯ พัฒนาศักยภาพของบุคลากรไทย อาทิ ส่งเสริมให้นิสิต นักศึกษาและนักวิจัยได้เข้าร่วมฝึกอบรม สนับสนุนทุนการศึกษาในระดับปริญญาโท-ปริญญาเอก รวมถึงการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน และเครื่องมือที่ใช้ในการทดลองทางฟิสิกส์พลังงานสูง เป้าหมายสำคัญประการหนึ่งภายใต้ข้อตกลงความร่วมมือในครั้งนี้ ได้แก่ การเข้าร่วมโครงการทดลองด้านฟิสิกส์และฟิสิกส์ดาราศาสตร์อนุภาค ที่มีชื่อว่า Jiangmen Underground Neutrino Observatory (JUNO-จูโน) ห้องปฏิบัติการของโครงการนี้จะเป็นห้องปฏิบัติการที่อยู่ใต้ดินลึกประมาณ 700 เมตร ตั้งอยู่ ณ เมืองเจียงเหมิน มณฑลกวางตุ้ง สาธารณรัฐประชาชนจีน โครงการ JUNO ดำเนินการภายใต้ความร่วมมือของหลายประเทศ ปัจจุบันมีสมาชิกทั้งหมด 71 หน่วยงาน จาก 16 ประเทศ ทั้งในทวีปเอเชีย ยุโรป อเมริกาเหนือและอเมริกาใต้ กลุ่มนักวิทยาศาสตร์และวิศวกรจะมีการประชุมหารือร่วมกันทุก 6 เดือน โครงการดังกล่าวได้รับอนุมัติจากรัฐบาลจีนเมื่อปี ค.ศ. 2013 ด้วยงบประมาณ 300 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ขณะนี้กำลังอยู่ระหว่างการดำเนินการ กำหนดแล้วเสร็จประมาณปี ค.ศ. 2021ความร่วมมือ SINO-Thai และ INDO-Thai เป็นความร่วมมือระหว่าง สดร. กับหน่วยงานวิจัยชั้นนำของประเทศจีนและอินเดีย ได้แก่ Yunnan Astronomical Observatory, Aryabhatta Research Institute of Observational Sciences และ Indian Institute of Astrophysics ในการพัฒนาโครงการวิจัยร่วมกัน เพื่อผลักดันการพัฒนางานวิจัยและบุคลากรทางดาราศาสตร์ ผ่านการแลกเปลี่ยนอุปกรณ์และเครื่องมือวิจัย การเดินทางไปร่วมสังเกตการณ์ การร่วมศึกษาผลการสังเกตการณ์และวิเคราะห์ข้อมูล โดยผลงานวิจัยจะได้รับการตีพิมพ์ในวารสารด้านดาราศาสตร์ระดับนานาชาติ ความร่วมมือโครงการ GOTO (Gravitational-wave Optical Transient Observer) เป็นความร่วมมือระหว่าง สดร. กับ University of Warwick, University of Sheffield และ University of Leicester สหราชอาณาจักร และ Monarsh Univesity ออสเตรเลีย โดยโครงการ GOTO นั้นเป็นโครงการใช้กล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็ก ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 0.4 เมตร จำนวน 4-8 กล้อง ตั้งอยู่ที่เกาะ La Palma ในหมู่เกาะคานารี่ สาธารณรัฐสเปน เพื่อค้นหาสัญญาณคลื่นความโน้มถ่วงในช่วงความยาวคลื่นแสง (Visible light) เพื่อศึกษาถึงตำแหน่งที่แท้จริงของแหล่งกำเนิดคลื่นความโน้มถ่วง และสัญญาณคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าของคลื่นความโน้มถ่วง (Gravitational wave/ Electromagnetic counterpath) โดยโครงการนี้เป็นหนึ่งในความร่วมมือเพื่อสังเกตการณ์สัญญาณคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าของคลื่นความโน้มถ่วงร่วมกับกลุ่มวิจัย LIGO และ Virgo ซึ่งถือเป็นการเริ่มต้นการศึกษาคลื่นความโน้มถ่วงในประเทศไทยความร่วมมือโครงการดาราศาสตร์ขั้วโลก เป็นความร่วมมือที่สืบเนื่องในวโรกาสที่สมเด็จพระกนิษฐา ธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ได้เสด็จเยือนสถาบันวิจัยขั้วโลกแห่งจีน (Polar Research Institute of China, PRIC) เมื่อวันที่ 11 เมษายน 2556 ทรงมีพระราชประสงค์ให้ประเทศไทยศึกษาวิจัยด้านดาราศาสตร์และวิทยาศาสตร์บรรยากาศบริเวณขั้วโลกร่วมกับสาธารณรัฐประชาชนจีน เนื่องจากบริเวณดังกล่าวเหมาะสมในการสังเกตการณ์ทางดาราศาสตร์และวิทยาศาสตร์บรรยากาศซึ่งต้องใช้เวลาสังเกตการณ์ยาวนานและต่อเนื่อง และหากประเทศไทยดำเนินการเองต้องใช้งบประมาณสูงมาก ความร่วมมือระหว่างประเทศไทยกับสาธารณรัฐประชาชนจีนจึงจะช่วยพัฒนาองค์ความรู้และบุคลากรของประเทศไทยให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อการพัฒนาประเทศ ในการนี้ สดร. จึงได้ขยายขอบเขตความร่วมมือการศึกษาวิจัยด้านดาราศาสตร์และวิทยาศาสตร์บรรยากาศขั้วโลกอย่างต่อเนื่อง ความร่วมมือ East Asian Observatory (EAO) เป็นความร่วมมือที่ สดร. ได้มีการลงนามในบันทึกข้อตกลงร่วมกับ East Asian Observatory ซึ่งมีสำนักงานอยู่ที่ มลรัฐฮาวาย สหรัฐอเมริกา เมื่อ พ.ศ. 2560 ในฐานะผู้สังเกตการณ์และมีวัตถุประสงค์ เพื่อให้ สดร. และ นักดาราศาสตร์ของไทยได้สามารถเข้าถึงเครื่องมือสำหรับการวิจัยทางดาราศาสตร์วิทยุความถี่สูงที่อยู่ในการควบคุมดูแลของ EAO นั้นก็คือ James Clerk Maxwell Telescope (JCMTX) และ Submillimeter Array (SMA) ที่ตั้งอยู่ในมลรัฐฮาวาย และเพื่อให้ นักวิจัย และ วิศวกร ของ สดร ได้มีโอกาสร่วมพัฒนาโครงการวิจัยและพัฒนาทางดาราศาสตร์ร่วมกับหน่วยงานวิจัยชั้นนำระดับโลกภายใต้เครือข่ายความร่วมมือของ EAO ความร่วมมือโครงการ Liverpool Telescope 2 (LT2) เป็นความร่วมมือระหว่าง สดร. กับ Liverpool John Moores University ประเทศสหราชอาณาจักร ในการพัฒนากล้องโทรทรรศน์แบบโรโบติกขนาด 4 เมตรเพื่อศึกษาด้านฟิสิกส์ดาราศาสตร์ในช่วงโดเมนเวลา (Time Domain Astronomy) โดยนักวิจัย และวิศวกรของ สดร. ได้เข้าไปมีส่วนร่วมในการออกแบบทางทัศนศาสตร์ (Optical Design) และร่วมพัฒนาระบบควบคุมของกล้องโทรทรรศน์โดยใช้องค์ความรู้ที่ได้จากการทำวิศวกรรมย้อนกลับ (Reverse Engineering) ระบบควบคุมของกล้องโทรทรรศน์ขนาด 2.4 ม. ของ สดร.

คำสำคัญ